ولایات افغانستان در یک نگاه

( بخش دوم) تنظیم بر اساس حروف الفبا 

18 ـ غزنی

ولایت غزنی ولایت غَزنی که مرکز آن ولایت شهر غزنی است و در شرق افغانستان قرار دارد. غزنین ولایتی مشهور در زابلستان و پایتخت غزنویان بودکه در جنوب غرب پایتخت بین شاهراه عمومی کابل قندهار در حدود ۱۴۵ کیلومتری کابل پایتخت قرار دارد. تقسیمات اداری ولسوالی جغتو ولسوالی ناوُر ولسوالی اَجرِستان ولسوالی مالستان ولسوالی جاغوری ولسوالی مُقُر ولسوالی غزنی ولسوالی ناوه ولسوالی آب‌بند ولسوالی گیرو ولسوالی قره‌باغ ولسوالی اَندَر ولسوالی ده‌یک ولسوالی زَنه‌خان ولسوالی گیلان اقوام ولایت قوم‌های باشنده هر وُلُسوالی (شهرستان) ولایت (استان) غزنی و درصدهای هر یک در مناطق بدین شرح است : [۱]: نام ولسوالی مرکز ولسوالی آمار اقوام آب‌بند حاجی خیل ۱۰۰٪ پشتون اجرستان سنگر ۹۷٪ پشتون، ۳٪ هزاره اندر میری ۱۰۰٪ پشتون ده‌یک رامک ۸۹٪ هزاره، ۱۱٪ پشتون گیلان گیلان (یا جَندَه) ۱۰۰٪ پشتون شهرغزنی غزنی ۵۰٪ تاجیک، ۲۵٪ پشتون، ۲۰٪ هزاره و ۵ ٪ هندو گیرو پناه ۱۰۰٪ پشتون جغتو(واعظ شهید) گلبهاوری70٪ هزاره 50%بیات 20% سادات جاغوری سنگ ماشه۱۰۰٪ هزاره خوگیانی خوگیانی ۹۹٫۹٪ پشتون، ۰٫۱٪ هزاره، تاجیک و ازبک خواجه عمری خواجه عمری ۴۵٪ هزاره، ۳۵٪ تاجیک و ۲۰٪ پشتون 20%سادات 50%بیات مالِستان مالستان ۱۰۰٪ هزاره مقر مقر ۹۹٪ پشتون، ۱٪ هزاره و تاجیک ناوه ناوه ۱۰۰٪ پشتون ناور دوآبی ۱۰۰٪ هزاره قره‌باغ قره‌باغ ۵۵٪ پشتون، ۴۵٪ هزاره رشیدان رشیدان ۹۶٪ پشتون، ۴٪ هزاره واغَز واغز بیشتر پشتون زنه‌خان دادو ۱۰۰٪ پشتون منابع 1. ↑ منبع تلفظ نام‌ها و مراکز ولسوالی‌ها. 2. ↑ Ethnic demographic statistics taken from http://www.aims.org.af

19 ـ غور 

معرفی ولایت غور ولایت غور یکی از ولایات مرکزی افغانستان است که دارای 36479 کیلو مترمساحت و دارای 800.000 ، هشتصد هزار نفوس طبق احصائیه دفتر در سال 1384 بخاطر انتخابات می باشد. و حدود مرزی آن با 9 ولایت محدود است 1 - به شمال آن ولایات جوزجان ، فاریاب و بادغیس موقعیت دارد. 2 – به طرف غرب آن ولایات هرات و فراه مقعیت دارد 3 - به طرف جنوب و جنوب شرق آن ولایات هلمند و ارزگان 4 – ولایات بامیان و دایکندی از طرف شرق ولایت غور را احاطه کرده است ، و این حدود و مساحت به غور فعلی اطلاق میشود ورنه مناطق چون غوریان در غرب ، جاغوری درجنوب شرق و غورماچ – غوربند و دهنه غوری در شمال آن نشان میدهد که غور در گذشته مناطق زیاد را در افغانستان احتوا مینموده است که این مسئله در بحث جغرافیائی تاریخی غور خواهد آمد و ما در اینجا صرف جغرافیائی فعلی غور را به علاقه مندان معرفی میکنیم. مرکز فعلی ولایت غورشهر چغچران و سابق(( کاسی و آهنگران )) می باشد و دارای السوالی ها و تشکیلات ذیل است. السوالی دولینه در سال 1377 تاسیس شده است، السوالی چهارسه در سال 1374 و السوالی دولتیار در سال 1381 تاسیس شده است.´ = = = بیشتر بخوانید : ولایت غور ولایت غور امروزه از جانب شمال با ولایات سرپل، فاریاب و بادغیس، از طرف جنوب با ولایت هلمند، فراه و از سوی شرق با ولایات بامیان و اروزگان و از غرب با ولایات بادغیس و هرات محدود شده است در واقع این ولایت دربر گیرندهء قسمت های عمده ناحیه های غور و غرجستان قبلی است که پس از جدا شدن بخشهای از این دو ناحیه ولایت غور امروزه تشکیل داده شده است. در گذشته غرجستان ناحیهء مستقل بوده و غور در قسمت جنوب آن موقعیت داشته است، چنانچه بارتولد گفته است ناحیه کوهستان که در شرق و جنوب شرق هرات و در جنوب غرجستان و گوزگانان قرار داشت غور نامیده میشد (1) مقر غرشستان (غرجستان) بشین یا افشین و گاه بلیکان و شهر های معروف آن سنجه و سومین بوده است، امروز هم در ناحیه ورث دایزنگی کوهساری به نام لیکان وجود دارد و در حدود چغچران حالیه همین اکنون خرابه های به نام سورمی موجود است. (2) امروز قسمت اعظم غرجستان به نام دایزنگی موسوم است. (3). لسترنج هم میگوید که غرجستان با غرچ الشار در شرق بادغیس جایی که رود مرغاب سرچشمه میگیرد موقعیت دارد. (4) در حدود العالم در مورد غرجستان آمده است: ( غرجستان ناحیتی است قصبهء اوبشین و مهتر آن ناحیت را شار خوانند جای بسیار غله و کشت و برزوآبادان است) (5) در همین جا در مورد غور آمده است: ( غور ناحیتی است اندر میان کوهها و شکسته گیها واورا پادشاهی است که غور شاه خوانند.) (6) بدین گونه دیده میشود که در حدود سدهء چارم هجری غرجستان و غور از هم جدا و هرکدام ناحیهء مستقل بوده است، شهر های معروف غور عبارت بود از تولک، والشتان ورساد، آهنگران، شهرک و ساغر و..... در قلمرو غور استخراج از معادن و تهیه آلات فلزی به درجهء عالی رسیده و سلاح و لباسهای جنگی این سرزمین به نهایت درجه شهرت داشته است و به بیرون صادر مشده است. (7) حافظ ابرو مینویسد که در عهد سلطان سنجر از کان زر در غرجستان استخراج صورت میگرفته است. (8). فلسفهء نامگذاری غور از نگاه ریشه غور و غرجستان هر دو اصل مشترک دارند، ریشه کلمه غور در اوستا حصهء یشت و در سانسگریت به شکل / گیری و گیر / به معنای کوه و در زبان دورهء مبانه پارتی به گونهء /گر/ به همین معنی میباشد و این کلمه امروز در زبان پارسی دری و پشتو به شکل / گر / در کلمه های گردیز، گریز، شولگرو به شکل / غروغور / در کلمه های غوربند، غرچه، غور و غرجستان، چونغر و غیره دیده میشود. همه این واژه ها اصل مشترک دارند که همان کلمه / گر / میباشد. ( 9) درآثار جغرافیه نگاران، از قدیم غور به معنای کوهستان به کار رفته است، چنانچه اصطخری ( متوفی 341 هـ ) در مکتاب مسالک و ممالک خود غو را کوهستان گفته است. (10)، البته بنابر کثرت کوه در این ناحیه است که آن را به صورت مطلق ( غور ) یعنی کوه نام نهاده و حکمران آنرا غور شاه و ملک الجبال گفته اند. (11) و اما غرجستان شکلی است از غرج و یا غرش ( کوه ) و پسوند ظرفیت و مکان / ستان / که جمعا کوهستان معنی میدهد. البته غرچه با پسوند / هـ / نسبتی به معنای کوهی، کوهستانی و کهزاد است و غرجستان به معنای کوهستان که بعضا غرچه گان هم به همین معنا به کاربرده شده است و غرج الشار هم به همان معنای کوهستان مورد استعمال قرار گرفته است یعنی شهر و ناحیهء کوهی. زیرا کلمه شار با شاه و شهر همریشه بوده از واژه کشتریه یا شاثریه گرفته شده است. (12) و کرستن سن هم میگوید که این کلمه از اصل اوستای خشیا خشترا یا خشتریا مشتق شده به معنای شاه و کشور بوده است. (13). شهر ها و شهرک های غور تنگی اَزو. تنگی ازو ( به فتح اول و دوم و سکون سوم ) به فاصله 16 کیلو متری غرب شهرک به صورت یک درهء بسیار باریک موقعیت دارد. شهرت این درهء نسبت پیدا شدن یک کتیبه سنگی میباشد که روی آن به الفبای عبری ( یهودی ) و زبان دری نوشته شده و تاریخ آن به سدهء اول هجری تعلق میگیرد. وجه تسمیهء ان اینست که درهء بسیار ضیق و صعب العبور بوده نسبت همین دشواری گذاری آنرا تنگی عذاب گفته اند در زبان محاوره یی برخی از گویشها کلمه عذاب به نحو طبیعی شکل / ازو / را به خود گرفته و معروف شده است، زیرا واحد صوتی / ع / در محاوره دری زبانان ( الف ) تلفظ شده و / ب / ما قبل مفتوح و ما قبل ( الف ) در آخر واژه اکثریه / او / با فتح اول یعنی واول مرکب ادا میگردد مانند: شب ہ شو، تب ہ تو ( به فتح اول ) ، تاب _ تو ( به فتح اول ) تاب - تو ( به فتح اول ) شهر فیروزکوه به قول منهاج سراج جوزجانی شهر فیروز کوه را ملک الجبال قطب الدین محمد غوری در دههء چهارم سده ششم هجری بنا نهاده است و قبل از آن مقر اوورساد (ورث) بوده است، چون ملک الجبال در 547 هجری کشته شد به قول جوزجانی عمارت شهر مهمل گذاشته شد، آنگاه سلطان بهاءالدین بن سام از سنگه ( سنجه ) به فیروز کوه آمد و شهررا عمارت کرد و بناها و قصر های سلطنت را به اتمام رسانید جلوس او به فیروز کوه در ( 544 هـ ) اتفاق افتاد. طوریکه معلوم است در عصر سامانیان و اوایل غزنویان نامی از فیروزکوه برده نشده است در حدود العالم ( قرن چارم هجری ) تاریخ بمینی ( اوایل قرن پنجم هـ ) قسمت باقیماندهء تاریخ بیهقی ( نیمه اول قرن پنجم هـ ) وزین الاخبار گردیزی ( 421 هـ ) از آن ذکری نرفته است هنچنان جغرافیه نگاران پیشین دورهء اسلامی مانند این خرداد به، اصطخری، مقدسی و این حوقل نامی از فیروز کوه نبرده اند، تنها قوت حموی ( 621 هـ ) نخستین جغرافیه نگاری است که مختصر ذکری از این شهر دارد. شهر فیروز کوه قصر های مجللی داشته که یکی هم برکوشک ( کوشک بالا ) بوده است دراین قصر از نظر صنعت معماری، منظره ورواقهای مهندسی خیلی عالی کار شده بود این قصر دارای پنج کتاره هر کدام ( 2 * 3 ) گز از طلا و جواهرات ساخته شده و در همای طلا یی که هر کدام به اندازه یک شتر جسامت داشت بر بالای قصر جا داده شده بود و اینها را سلطان غیاث الدین غوری بعد از فتح اجمیر طور تحفه بادیگر هدایا به سلطان بزرگ غور شهاب الدین غوری به فیروز کوه فرستاده بود. (14 ) راورتی هم موقعیت فیروز کوه را در همین ساحه و در قسمت علیای هریرود تعیین مینماید ( 15 ) و حبیبی برآن است که اکنون جایی به نام کوشک در جنوب غرب منار جام موجود است و کوهیی به نام کوه کوشک دارد. همچنان دو جای به نام ارگ و بازار برکنار شمالی مجرای هریرود به طرف شمال غرب منار جام واقع است و محل فیروز کوه در همین نواحی است. (16) البته نام جام خود در درهء جام ناحیهء شهرک واقع است، از این همه نکات بالا میتوان نتیجه گرفت که فیروز کوه میان چغچران و تیورهء کنونی بین قسمت علیای هریرود و فراه رود و در نواحی شهرک کنونی موقعیت داشته است. فلسفهء نام گذاری فیروزکوه: نام فیروز کوه از سلسله کوهی بنام فیروز کوه گرفته شده است و این سلسله کوه از شمال دولت یار در شرق چغچران ولایت غور شروع شده به شمال غرب هرات در قریه قزل بولاق ختم میشود، درپای این سلسله کوه دریای هریرود جریان داشته و این دریا فیرزو کوه را از سیاه کوه جدا میکند. ابوالفدا در کتاب جغرافیای خود این جا را پیروزکوه گفته و کوه سبز معنی کرده است. (17 ) با اعتبار به همه کوه سبز است که کوتل آنرا سبزک گفته اند و آن ولایت هرات را به ولایات شمالی اتصال میدهد. مندیش از قدیمترین پایتختهای غور بوده و بعضا حتی غور قدیم را به نام مندیش گفته اند ( 18 ) امیر فولاد سوری در 130 هجری از آنجا بر تمام جبال غور فرمان میراند و قبل از وی شنسب بن خرنگ در حدود 40 - 80 هجری در غور حکمروا بود و به احتمال قوی مقر اداره و مرکز سیاسی همین مندیش بوده است. این مرکز سیاسی غور تا عهد صفاریان نیز به حیث پایتخت غور قرار داشت البته پس از آل شنسب امارت غوربه امیر سوری رسیده. (19) زین الاخبار گردیزی قلعه مندیش را در جمله قلاعی می شمارد که خزاین و گنجینه های شاهان در آن محافظت میشد و در عصر غزنویان به حیث زندان نیز ازان یاد شده است چنانکه فرخی از زندانی شدن محمد برادر مسعود غزنوی در این قلعه یاد کرده گوید: ای شاه چه بود اینکه ترا پیش آمد دشمنت هم از پیراهن خـویـش آمد از محـنـتـهـا محـنـت تـو بـیـش آمد از ملک پدر بـهـر تـو مـنـدیش آمد قصری که امیر عباس بن شنسب غور در ولایت مندیش ساخته بود به نمونه ء بروج فلک دوازده برج داشته و هر برج شامل سی دریچه بوده است و آن علماّّ هم ارزش بزرگ داشت، چه هر روز آفتاب از زاویه یی به یکی از دریچه ها می تابید. (20 ) . فلسفه نامگذاری مندیش درین مورد روایتی است بدین گونه که افریدون بر ضحاک غالب شد و ممالک او بگرفت، دو برادر و فرزندان او به نهاوند افتادند، برادر مهتر که سور نام داشت امیر شد و برادر کهتر که سام نام داشت سپه سالار شد، امیر سور را دختری بود و سپه سالار را پسری. هردو عمزاده گان از خوردی نامزد یکدیگری بودند، سپه سالار سام وفات کرد. پس از فوت وی حاسدان پیدا شدند پیش امیر سور از پسر سام سعایتها کردند، عم را بر وی گران شد و عزم کرد تا دختر را به ملیک دهد از ملوک اطراف، چون دختر را خبر شد عمزاده را اعلام کرد. شبی بیامد و در قلعه بکشاد و ده سر اسپ گزیده از آخور امیر سور باز کرد و دختر را و اتباع او را بر نشاند و چنانچه امکان داشت از نقود بر گرفت و روان شد و خود را بر سبیل تعجیل به کوه پایه های غور انداخت و آنجا مقام داشت و گفتند زومندیش، آن موضوع را مندیش نام شد و کار ایشان آنجا استقامت پذیرفت.(21) ________________________________________ 1. بارتولد، ترکستان نامه، ترجمه کریم کشاورز، تهران 1352 ص 709. 2. یاقوت باب العین. تقویم البلدان، اب اثیر ، ج ا، ص 61 ( به نقل از سلطنت غزایان، خلیلی، کابل 1332، ص. 30. 3. شهرستانی، غرجستان، مجله ادب، سال سوم، شماره سوم، قوس 1337 ص. 41. 4. السترنج، جغرافیایی تاریخ خلافت شرقی، ترجمه، محمود خان، تهران، 1337 ص 442. 5. حدود العالم، کابل ص. 388. 6. همانجا ، ص 392. 7. غفور ف، تاجیکان ، کتاب یکم قسمت اول ، کابل : پوهنتون ص 582. 8. حافظ ابرو، جغرافیای ربع خراسان ( هرات ) به کوشش مایل هروی ، تهران 1349 ص 38. 9. بار تولد، جغرافیای تاریخی ایران، ترجمه ، جمزه سردادور، تهران 1308، ص 88. 10. اصطخری مسالک و ممالک، به کوشش ایرج افشار، 1347 ص 32. 11. عباس پرویز ، غوریان ، مجلهء بررسیهای تاریخ، شماره اول 1350 12. مارکوارت، ایران شهر، ص 79. 13. ساسانیان ، ترجمه عربی، 412. 14. عزیز احمد پنجشیری، جغرافیایی تاریخی غور، کابل ، نشر پوهنتون 1360، ص 65. 15. پژواک، غوریان، کابل انجمن تاریخ، 1345، ص 11. 16. صدقی شهرهای آریانا، کابل 1340 ص. 70. 17. حبیبی، جغرافیای تارخی افغانستان، چاپ دوم ، 1378، ص 381. 18. عماد الدین ابوالفدا، تقویم البلدان، ترجمه عبدامحمد آیتی، 1349، ص 541. 19. انسایکلو پیدای اسلامی، ج لندن، 1927 ص 161. 20. حبیبی تاریخ مختصر افغانستان، ج. ا. کابل 1346. ص 155. 21. صدقی، شهر های آریانا، کابل 1354، ص 93. این مطلب از کتاب افغانستان تاریخی نوشته محترم پوهاند دکتور محمد حسین یمین میباشد، از صفحه 178 تا صفحه 185.

20 ـ فاریاب ( میمنه ) 

ولایت فاریاب: فاریاب،نام باستانی این ولایت را افاده میکند که در زمان آریاییهای قدیم به آن گذاشته شده بود. مرکز این ولایت میمنه بوده و دارای 870228 نفر نفوس میباشد. مساحت فاریاب به 22279 کیلومتر مربع میرسد که در هر کیلومترمربع آن 62 نفر زندگی میکنند. این ولایت باکشور ترکمنستان از دو ناحیه و ولایات جوزجان ،سرپل،بادغیس وغور سرحد مشترک دارد. همانطوریکه نام این ولایت قدامت تاریخی دارد البته که محلات تاریخی دراینجا بسیار به چشم میخورد از جمله زیارت و خواب گاه دوستان الله تعالی { اصحاب کهف } رح ، گرزیوان یک محل مهم تاریخیست ،اما جاهای توریستی آن چشمه های آب گرم و چشمهء شفا میباشد که مردم به آن جایها ارادت عقیده وی دارند، زیارت باباعارف جان آغا(رح) که در مرکز میمنه واقع است .... تشکیلات اداری: ولایت فاریاب دارای واحدهای اداری ذیل است میمنه مرکز ولایت و شاروالی،ولسوالی قیصار،ولسوالی بلچراغ، ولسوالیهای چهارگانهء اندخوی، ولسوالی گرزیوان، ولسوالی درزآب،ولسوالی شرین تگاب ولسوالی دولت آباد، والسوالی خواجه سبزپوش،ولسوالی المار، والسوالی افغانکوت، ولسوالی کوهستان،علاقه داریهای قرم قول، خانچهارباغ،بالولاش،چهارشنبه،چهل گزی و جمعه بازار،آقسای ، شاخ ،آقسای علیا ،آقسای عرب و سرعوض ... اقلیم آب و هوا: ولایت فاریاب ،دارای اقلیم مختلف است ،یعنی دارای اقلیم معتدل ،نیمه صحرایی و کوهستانی میباشد .زمستان این ولایت نسبتا سرد بوده دارای بارندگی های زیادی میباشد روی این ملحوظ در قدیم این ولایت را گدام افغانستان میگفتند البته که حاصلات فراوان زراعتی را در قبال دارد... وضع فرهنگی و علمی : این ولایت فاریاب از فرهنگ و عرفان غنی برخوردار میباشد درگذشتهء تاریخ افغانستان صدها شاعر و فیلسوف از این ولایت سربرداشته اند، لیسه های متعدد ذکور و اناث در این ولایت درحال تربیت هزاران نونهال و جوانان قرار داشته،مکاتب ابتداییه ومتوسطه در شهر و تمام والسوالیها فعال میباشد. ودر بخش موسسات تحصیلات عالی هم اکنون در این ولایت فاکولتهء زراعت، فاکولتهء شرعیات و پیداگوژی تربیهء معلم فعال بوده و سالانه صدها نوجوان را بحیث مصدر خدمت به وطن و جامعه تقدیم میکند... وضع ورزشی: بزکشی یا( اوغلا ق) ، ورزش پهلوانی ،کشتی گیری و نیزه زنی در این ولایت بسیار معروف است و همچنان سپورت فوتبال از ورزشهای مهم در این ولایت میباشد. پیداوار مهم این ولایت: معروف ترین قالین افغانستان ( قالین علیخواجه) قاقمه، گلیم ، پسته ، چهارمغز،گندم للمی ، تربوز،خربوزه، شیرین بویه، کنجد و روغن آن از پیداوار مهم این ولایت میباشد. معادن و ذخایر فاریاب: ذخایر پطرول ،آهن و معادن نمک ،سنگ رخام و سنگ مرمر از جمله معادن این ولایت میباشد. </STRONG>ذخایر پطرول ،آهن و معادن نمک ،سنگ رخام و سنگ مرمر از جمله معادن این ولایت میباشد.  

21 ـ  فراه(فراه )

ولایـت فـــــراه: ولایت فراه از جانب شمال با ولایات غور و هرات و از جنوب با ولایت نیمروز و از طرف غرب با خط سرحدی محاط است و در جنوب شرقی آن ولایت هلمند افتاده است. مرکز ولایت فراه به نام شهر فراه در جنوب فراه رود در دامنه کوهی به نام تکه موقعیت دارد. فراه در اعصار گذشته در حوزهء ساکستانا (سیستان) گاهی مرکز و زمانی جزء حوزهء سیستان بوده از حیث تمدن و نفوس از بلاد معروف و معمور شناخته میشد. شهر قدیم فراه تقریبآ به فاصله سه کیلو متر در جناح چپ فراه رود بر فراز تپه در دامنه شمالی کوه تکه با طرز ویژه یی آباد شده که از ابهت و عظمت گذشته آن دیوار های مخروبه و خندقهای عریض و عمیق اطراف آن گواهی میدهد، در فراه سردابه ها و حوضهای پخته یی وجود دارد که قدامت آن را با مدنیت کهن آن برابر میگویند. . در ده کیلومتری مرکز فراه بر فراز کوه بچه یی خرابهء قلعه یی بنام کافر قلعه موجود است و دربین آ« بر فراز همان کوه چاه عجیبی در دل سنگی حفر شده است چنانکه اگر پارچه سنگی در ا« انداخته شود بعد از بیست پنج ثانیه صدای افتادن آن به گوش میرسد، تعمیر این قلعه و چاه را به کک کهزاد نسبت میدهند، برخی از مَُورخان و محققان فراه (فرادا) را مرکز زرنگیانا یا زرنچ هم میدانند. . حوزهء جنوب غربی افغانستان در روز گاران کهن در نگیانا (زرنچ) و بعدآ سکستانا (سیستان) یاد شده و شهر فراه نظر به موقعیت مهم خود حیثیت مرکز این حوزه را داشته است. نام کهن این حوزه بنابر موجودیت دریاچه ها و غدیر ها که اکنون هامون گفته میشود (هامون سابوری، هامون هلمند، گود زره در نیمروز) زره بوده است چه زره خود ریشه دریه و دریا است، از همین جا است که این حوزه زرنگیانا (زرنچ) نامیده شده است. و بعد در حدود سده دوم قبل از میلاد وقتی که ساکها از شمال هندوکش به این حوزه مهاجرت کردند این جا ساکستانا ) سیستان خوانده شد. فلسفهء نام گذاری فراه : به گونه یی که گفته شد فراه در نواحی غدیر ها و دریا چه ها واقع شده است و این دریا ها (زره ها) قرار عقاید زردشتی جایگاه فرایزدی بوده و یکی از این دریاچه ها (فرزادنو) نامیده شده که در سیستان موقعیت داشته است وزره کیانسی هم گفته میشده است. فرزادنو بنابر روایت اوستا (آبان پشت 108 ) آبی بوده که کی گشتاسب آنجا صد اسب، هزار گاو و ده هزار گوسفند باری اناهیتا (ایزد آب ) نذر کرد. با این همه دریا چه ها (زره ها) که در فراه موقعیت داتشه و با رود های که در نواحی فراه جریان داشته است فراه جایی با برکت و پرسعادت بوده است، بنابر این گفته میشود که نام فراه از نام دریای موسوم به فرادثه گرفته شده است. این رود را بعضآ اوفرادس ضبط کرده اند. بدین گونه از فرادثه شکل فرادخ به وجود آمده است که بعدآ فراه شده است. اسم فاعل فرادثه و فراذح عبارت است از فراذنت به معنای فراوان کننده و اسم فعل یا مصدر آن فراذح به معنای فراوان کردن میباشد. سرانجام معلوم میگردد که فراه مفهوم محل فراوانی، جایی با فروشکوه را دارد. شهرها و شهرکهای فراه. گلستان ناحیه یی است در شمال شرق شهر فراه که در شمال آن پرچمن در غربش بالا لوک و در جنوب آن واشیر هلمند موقعیت دارد. یک بخش این ناحیه شاداب و سرسبز است و فرت گل و ریا حین به گلستان موسوم شده است و آن بخش را که کوهها احتوا کرده است به نام کوهستان یاد میگردد. لاش جوین: یک ناحیهء مرکزی سیستان قدیم است که در کنار غربی فراه رود و در جنوب فربی شهر فراه قرار دارد. در این ناحیه قلعهء کهنهء لاش واقع است که بریک لاش مرتفع قرار دارد. این قلعه به نام دژ سپید و قلعهء اسپهید در شاهنامه ذکر شده است. در متن راورتی و همچنان در برخی از نسخه ها سفید کوه (سپید کوه ) و ( صفهید کوه) معرب سپید کوه باد و آن قلعه یی بوده است که طبق روایت شاهنامه سهراب با گرد آفرید برای تسخیر قلعه به نبرد پرداخته است. البته امروز این قلعه به نام قلعهء لاش در میان مردم معروف است. ساحهء وسیعی که این قلعه در آن واقع است عبارت از جوین میباشد. فلسفه نام گذاری لاش جوین: این ناحیه نام خود را از همان قلقه یی گرفته است که در ساحل غربی فراه رود بر یک لاش مرتفع قرار گرفته است و چون این قلعه در ناحیه یی از جوین بزرگ موقعیت داشت است پس نام لاش جوین معروف شده است، درمورد جوین چند وجه تسمیه ارئه شده است که این موضوع در قسمت جوند در بخش بادغیس به تفصیل آمده است آنجا مراجه گردد. هامون سابوری: این ناحیه و دریاچه در گوشهء جنوب غربی فراه واقع است و آن محل ذخیرهء آب میباشد دران نواحی هامون پوزک، دریاچه سنگی و غیره نیز وجود دارد. مجموع آب در اعماق دریاچه ههای فوق هامون را تشکیل میدهد این هامونها که در ادوار کهن هامون بزرگی را ساخته بودند در اوستا (پشتهای کهن) به نام کسائویا یاد شده است و به پهلوی کیانسو خوانده شده است، قرار روایات زردشتی ها نطفهء زردشت در آبهای آن حفظ شده واز همین نطفخ به باور آنان در آخر زمان موعود های مزد پسند پدید خواهد آمد. وجه تسمیهء هامون سابوری: کلمهء سابوری را شکل متحول شاپوری دانند و آن را به شاپور شاه ساسانی نسبت دهند اما این نتساب به او قابل تآمل است البته وجه درست آن است که این نام اساسآ به سابور نام یکی از شاهان اشکانی منسوب است و همچنان شاید به شاپور اشکانی واضح است که این جانشیمنگاه این شاه اشکانی بوده است، چنانچه خرابه های قصر ها در هنگام کم آبی هنوز در آنجا دیده میشود. ولایت فراه (Farah) به مرکزیت «فراه» (مساحت 47/788 کیلومتر مربع، جمعیت 245/000نفر) این ولایت در قسمت غرب کشور واقع گردیده و مرکز آن شهر فراه میباشد . ولایت فراه از کابل 892 کیلو متر مسافه دارد و دارای قلعه های متین و معبر های بزرگ بوده کوه های سیاه کوه ، مالمند و دوران غر و دریاهای فراه رود ، خاشرود ، هارت رود ، مالمند رود ، یزدا ن رود و کوتل گردنه خیر آباد و گردنه خوال در این ولایت موقیعت دارد . ولسوالی های آن آنار دره ، بکوا ، بالا بلوک ، قلعه کاه ، گلستان و لاش جوین است . ذخایر معدنی آن مس میباشد.

قندهار قندهار شهری است در جنوب افغانستان به مرکزیت ولایت کندهار . سومین شهر پر جمعیت افغانستان است که طبق سرشماری رسمی سال ۲۰۰۶ میلادی حدود ۴۵۰٬۳۰۰ نفر جمعیت داشته‌است. قندهار بین رودهاى ترنگ و ارغنداب واقع شده‌است. قندهار به شکل یک مربع مستطیل است و چون طبق نقشه ساخته شده بسیار منظم است شهر به چند محله تقسیم شده و هر محله متعلق به یک یا چند قوم و قبیله است و اکثر اهالی آن را افغانان (عمدتاً درانی) تشکیل می دهند. در اطراف قندهار باغ های میوه تاکستان ها و زیارتگاههای بسیاری است و مردم بیشتر برای تفریح به آنها می روند تا برای عبادت و زیارت. تاریخچه: برخی برآنند که شهر باستانی قندهار را لهراسپ شاه معروف ساخته است. در دوره‌های ماد و هخامنشان ٬ آراخوزنا (رُخَج) سرزمینی در اطراف رودخانهٔ ارغنداب بوده و یکی از ساتراپی‌های هخامنشیان بشمار می‌رفت. در سنگ نشته ستون داریوشبزرگ ٬ آراخوزیا در فهرست ساتراپی‌های هخامنشیان آمده‌است. در سال ۳۲۹ پیش از میلاد، اسکندر مقدونی پا به سرزمین هندوکش که تاریخ‌نویسان یونانی آن را پارامیز (Paropamisus) گفته‌اند نهاد. اسکندر هرات را تصرف و پس از سپری نمودن زمستان در سیستان ، وارد ناحیه‌ای شد که به نامش اسکندریه (قندهار امروزی) نامیده شد. در ۳۰۵ ق.م. موریا ها بر پاراپامیز (گنداره یا گندهارا)، آراخوزیا و گدروزی (گدروزیا - بلوچستان) تسلط یافتند. در این دوران دین بودایی توسط آشوکا به این سرزمین وارد شد. پس از اسلام٬ قندهار جزئی از خراسان بزرگ محسوب می‌شد. دوبار شهر به طور کامل ویران گردید، اول بار به دست مغول و بار دیگر در پایان قرن هشتم هجری به دستور امیر تیمور گورگانی. در اوایل سدهٔ شانزدهم میلادی مغولان هند قندهار را گرفتند. طی دوصد سالی که مغولان حکومت هند را در دست داشتند، شهرهای مرزی خراسان از سه سو مورد کمکش و محل منازعه بودند: مغولها از یک سو، صفویان از سمت غرب، و ترکان ازبک از سمت شمال. کابل، هرات و قندهار بارها میان این مدعیان متخاصم دست به دست شدند. در این دوران خوشحال خان ختک شاعر جنگجوی مشهور پشتون بر علیه سلطهٔ بابری ها قیام کرد. دولت صفوی که در جنوب و غرب خراسان با تبعیض مذهبی و بیداد حکومت می‌‌کرد در برابر مخالفت و قیام ها از پا در آمد. در ابتدا میرویس خان هوتک از قبیلهٔ غلجایی پشتون به تسلط گرگین خان حاکم گرجی الاصل صفوی در ۱۷۰۹ میلادی در قندهار پایان داد و دولت مستقل هوتکی را تأسیس کرد. حکومت غلجایی قندهار در ۱۷۳۸ میلادی توسطنادر افشار پایان داده شد. نادر افشار سرانجام خود بخاطر تندخویی اش در ۱۷۴۷ میلادی در قوچان توسط افسران قزلباش لشکر خود به قتل رسید. پس از این حادثه،احمد شاه ابدالی که یکی از سران قبیله پشتونهای ابدالی ، افسر گارد محافظ نادرشاه و معاون قشون افغان بود، با نیروی شش هزار نفری خود به سوی قندهار رهسپار شد و لویه جرگه را در مزار شیر سرخ قندهار برای انتخاب يک رهبر ملی از ميان خود افغان ها تشکيل داد و سرانجام بعد از نه روز گفت و شنيد، به عنوان پادشاه خراسان تعیین گرديد. وی در ۱۷۵۳ یا ۱۷۵۴ شهر کنونی را ساخت و آن را احمد شاهی نام نهاد و «اشرف البلاد» لقب داد. در دفاتر رسمی هنوز هم به همین لقب یا «دارالقرار» یاد می شود. تیمور شاه بعداً پایتخت خراسان را از شهر قندهار به کابل انتقال داد. اماکن باستانی قندهار تپه مندی گک این تپه را می توان با حوزه تمدنی ارغنداب ارتباط داد که در شمال این منطقه و در 50 کیلو متری شهر فعلی قندهار واقع است و به صورت دقیق تر در دره موازی مجرای ارغنداب با فاصله 20 میلی جاده قندهار –گرشک و اگر از طرف ولسوالی (فرمانداری) خاکریز برگردیم حدود هشت کیلومتر به طرف ارغنداب در سمت راست جاده قرار گرفته است . امروزه اراضی زراعتی در این محدوده کمتر است اما احتمال ا در ازمنه گذشته این ناحیه توسط شعبه هایی از رود ارغنداب سیراب می شده و آبادی هایی در آن وجود داشته است . در سال 1959/1338 موسیوکزال ، باستان‌شناس و متخصص قبل تاریخ فرانسوی ،با انجام یازده مرحله حفریاتی پانزده طبقه آبادی دوره های مختلف را یکی پس از دیگری کشف کرد.31 متر ارتفاع تپه مذکور از تراکم آبادی هایی پانزده گانه ای صورت گرفته است که در طی سه هزار سال قبل از میلاد بر روی هم آباد شده است . تحقیقات انجام شده باستان شناسان روی آثار بدست آمده حکایت از آثار عصر مفرغ ( برنز) می کند. آقای شاه نعمت الله کاظمی که از تحصیلکردگان قندهار بوده و روزگاری به حیث معاون پروژه هیلمند ایفای وظیفه می کرد می گوید که شاهد کاوشهای گروه فرانسوی در مندی گک بوده و ظروف وسفالها و ابزار مکشوفه در این تپه ، مشابه به آثار کشف شده در حیدر آباد و سند پاکستان می باشد .وی همچنین موفق شده است در طی ماموریت های خویش در منطقه ، آثار شبیه به به مندی گک را بالاتر از مسیر زیارت شاه مقصود قندهار در نواحی نزدیک رودخانه هیلمند کشف کند و بدین ترتیب می توان حدس زد در طول این مسیر ، رفت و آمد هایی جریان داشته و قافله ها و کاروانهایی عبور و مرور کرده اند و نیز به احتمال زیاد مسیر مهاجرت دسته های آریایی به طرف غرب و ایران امروزی از همین ناحیه صورت گرفته است .

معرفی شهرکابل : همه شهرهای وطن عزيزم افغانستان تاريخ غنی دارند اما کابل با داشتن قدامتی پنج هزار ساله غنی ترين آنها از لحاظ، تاريخی به حساب می آيد، زيرا که کابل شهری باستانی است که اقوام گوناگون با مذاهب مختلف در آن زندگی کرده اند، اين شهر زمانی مرکز دين زرتشت و پس از آن برای قرنهای متمادی مرکز بودائی ها بوده است( ريگوادا) اشعار باستانی هندوها، کابل را به عنوان شهری در حد کمال و تصويری از بهشت برروی تپه ها ستايش می کرد، کابل دراطراف قلعه " بالاحصار" بر بالای تپهء مشرف بر شهر، ساخته شد.، کابل از نظرجغرافيائی در دامنهء سلسله کوه های سخت و صخرهء هندوکش به ويژه درحوالی غربی و جنوبی بنا يافته و اين امر به آن آب و هوای معتدل و فرح بخش بخشيده است، شهر در درهء عريضی واقع شده که رود کابل با پيچ و خم از ميان آن ميگذرد، شاعران نسل در نسل به مدح زيبايی کابل سرودند و در قرن شانزدهم کابل شهرمورد علاقه " بابر" اولين امپراطور مغول شد، بابر درکابل کاخها ، مساجد و باغهای زيادی بنا کرد و آرامگاه او در يکی ازهمين باغها است، بابر درخاطرات خود کابل را به ظرفی تشبيه می کند که در آن همه نوع افراد و زبانها با يکديگر آميخته اند، او می گويد سيزده زبان در کابل وجود داشته است و پشتونها، فارسها، ترکها وهندوها درسازگاری کامل درکنار يکديگر زندگی می کردند، خاندان درانی که موسس افغانستان بودند، در قرن هجدهم کابل را به عنوان پايتخت خود انتخاب کردند بريتانيايی ها درقرن نزدهم و برای مدتی کوتاه کابل را تصرف کردند اما کمی بعد از کابل بيرون رانده شدند، در قرن گذشته بخشهای مدرن به اين شهر اضافه شد و جمعيت آن به بيش از يک ميليون نفر رسيد، تعداد زيادی سينما، رستوران و ديگرامکانات رفاهی درشهر ساخته شد، در شهر کابل چند پوهنتون و مکاتب، کودکستان و شير خوارگاه و ساير ادرات وجود دارد، دريای کابل ازکوه پغمان و از کوتل اونی سرچشمه ميگيرد وقتی به منطقه چهاردهی کابل ميرسد در گذرگاه دريای ميدان نيز با آن يکجا ميشود و ازشهر کابل ميگذرد، در منطقه پلچرخی با آن دريای لوگر يکجا شده از مناطق تنگی غارو و ماهيپر ميگذرد، در نغلو دريای پنجشير با آن يکجا شده و درياهای اليشنگ و الينگار در منطقه کچ عزيز خان با آن ميريزند بعد تر دريای سرخرود که از سپين غر سرچشمه ميگيرد با دريای کابل يکجا شده و در منطقهء ثمر خيل دريای کنرکه از ارتفاعات هندوکش شرقی سرچشمه ميگيرد با آن يکجا ميشود، پس از عبور از مرز، دريای کابل در منطقه اتک با دريای اباسين يکجا ميشود، دريای کابل از سرچشمه تا مصب 700 کيلو متر طول دارد که 560 کيلو متر آن به داخل افغانستان جريان دار ـ مساحت شهر کابل 4585 کيلو متر مربع است در پهلوی شهر کابل دو شهر ديگر مير بچه کوت و سروبی به زيبای آن افزوده است ـ سرک کابل تورخم 232 کيلو متر طول داشته و در سال 1956 م احداث و پخته شد فعلأ بکلی مخروبه شده ـ کوه سپين غر، از 48 کيلو متری شهر پشاور آغاز گرديده و تا وادی کابل ميرسد طول اين سلسله کوه تقريبأ 180 کيلو متر است و ارتفاع متوسط آن 3500 متر است قلهء بلندش به نام سيکارام ياد ميشود که از سطح بحر 4756 متر ارتفاع دارد. شهر کابل قبل از جنگها شهری آرام و خوشايند بود و همچنان تا قبل از شروع جنگ داخلی، پشتونها و غير پشتونها درکنار يکديگر زندگی می کردند، گروپهای متخاصم متکی براساس منطقه و قوميت و ايديولوژی چند دسته و به جناح های مختلف تقسيم شدند، که در زمان استقرارقدرت مجاهدين شهر کابل به نسبت درگيری ها مورد تخريب گسترده و پی درپی قرار گرفت و سختگيری حکومت طالبان چهره فرهنگی شهر را به طور کامل تغيير داد و تخريب( بت ) باميان و نابودی فرهنگی را سبب شد.، کابل به دليل چند دهه جنگ و عدم فعاليت های دقيق ارگانهای باز سازی بصورت جنگزده خود نمايی ميکند و از رفاه و آبادانی آنطوريکه بايسته است هيچ خبری نيست کابل به مکانی پرتنش و شبهه انگيز مبدل شد و حالا پس از آغاز حملات هوايی آمريکا، اين تنش دوچندان شده است. مختصری ازجغرافيای تاريخی شهر کابل : کابل به اصطلاح طبقات الارضی « ته کاسه » ئی است که در آن آب های ارتفاعات نقاط مجاور جمع شده و به تعبير ديگر ريزشگاه آب ها است در سرود « ويد » ياد گار آريائی های باستان اسم رود خانهء کابل بنام « کوبها » آمده و به تکرار استعمال شده ، کابل قديم بعداز ظهور ديوارهای روی کوها مرکز ثقل آبادی ها در ميان دو کوه بچه « آسه مائی » و « شير دروازه » توسعه يافته و اين امربعد ازقرن پنجم مسيحی صورت واقعی بخود گرفته است ، شهرکابل با موقعيت جغرافيائی « اورتسپانا» يا « اورتسپنه » که دانشمندان بکمک يکی از متون « بطليموس ***» جغرافيه نگار يونانی مصری قرن دوم مسيحی آنرا عبارت از شهر کابل تعبيير کرده اند. شهر « اورتسپانا» که آنرا « کابل فعلی » ميدانيم موقعيت مهمی سر راه های کاروان رو، داشت و راه ها از اين شهر به چهار گرد افق بجانب هند و بسمت بلخ و باختر و بطرف حوزه ارغنداب و شهرهای آن حد منشعب می شد که موقعيت کابل اين خصوصيات را هنوز هم دارد، نظريات بطليموس در مورد شهر ( کارورا ) و ( اورتسپانا ) در تاريخچه شهر کابل اهميت فراوان دارد، بخصوص که اين شهر را ( شهر شاهی ) ياد ميکند و تا اندازه زيادی اهميت اداری و مرکزيت شهر وانمود ميگردد، آخرين تلفظ نام کابل ( کاول ) و ( کاپل ) است اولی در اثر تأثير لهجه های ( پراچی) و ( اور مری ) و در اثر تمرکز يفتلی ها بميان آمده و دومی در ادبيات پهلوی در متن ( بنداهش) ذکر شده ، ( کاول) و ( زاول ) و ( کاولستان ) و ( زاولستان ) را لابد شنيده باشيد اين تلفظ ها از قرن پنج مسيحی با يفتلی ها معمول گرديد و همانطور که ( زاول ) ( زابل ) شد ( کاول ) هم ( کابل ) گرديد که تقريبأ از هزار سال باينطرف معمول و متعارف است، کابل بحيث يک ( وادی ـ دره ـ قلعه ـ دهکده ـ ) و بلاخره بحيت يک شهر پايتخت افغانستان تاريخ طولانی دارد و مستند به قديم ترين مجموع مسکوکاتی که از کول چمن حضوری تپه مرنجان کشف شده و اگر در موزه کابل محفوظ باشد از حوالی قرن پنج قبل از ميلاد تاريخچه کابل را آغاز ميتوانيم که در طول اين قرنها يکی دورهء بودايی است که آنرا دورهء کوشانی های بزرگ گفته اند، در اثر تحقيقات باستان شناسی آثار خرابه های معابد و استوپه های بودايی روی پوزه های کوها و روی تپه های ماحول شهر از نقاط مختلف چکری، کمری، شيوکی از دامنه های شاخ کوه برنتی از پنجه شاه، خضر شهدای صالحين، از خواجه صفا، تپه مرجان، تپه خزانه، تپه سلام و گرد علی آباد و جا های ديگر پيدا شده . موسيوفوشه، خاورشناس متوفای فرانسوی معتقد به اين بود که کابل بودائی بحيث يک دهکده در چکری در 12 کيلومتری جنوب شرق کابل فعلی در محلی موقعيت داشت که هنوز هم امروز تيغهء کوه مناری بنام منارچکری موجود است که ديدن آن برای محقيقين و سياحان اهميت خاصی دارد، يک منار ديگر بنام ( سرخ منار ) و چندين استوپه موجود بود که مطالعه آن از نظر سبک معماری بودائی کابل در عصر کوشانی اهميت خاصی دارد، کابل بودائی از نظر عمران و آبادی شهری و تعداد جمعيت اهميت زيادی نداشت ولی از نظر مرکزيت دينی اهميت داشت، کابل قديم در دوسه قرن اول عهد مسيحی روی حوزهء لوگر در فاصله 8 کيلو متری جنوب شرق کابل فعلی قرار داشت و اين حوزه ايست که ( ساکا ) و ( کمری ) و ( چکری ) و ( بگرامی ) آنرا فرا گرفته و آب لوگر قبل از اينکه به رود خانه کابل واصل شود به مجرديکه از تنگی ده يعقوب می بر آيد تمام ساحه مذکور را آبياری ميکند، تپه های مانند خاک بلخ و تپه مرنجان در افق شمال غربی آن آفتاده است، شبهه نيست که مرکز و پايتخت رتبيل شاهان شهر کابل بود يا بهتر تر بگوئيم « قلعه کابل » که يفتل شاهان در طی قرن پنجم مسيحی به قصد انتقال پايتخت ازبگرام به کابل افتادند و به تعمير قلعه در محل بالاحصار کابل صرف مساعی کردند و حصار روی شهر را کشيدند و رتبيل شاهان که بجای ايشان به امارت رسيدند، مرکز حکمروائی خود را در قلعه کابل قرار دادند و در استحکام قلعهء و بروج آن در استحکام ديوار های بالای کوها سخت مجاهدت نمودند، ورتبيل ها به دو دسته تقسيم ميشوند يکی (رقبيل شاهان کابلی) وديگری ( رايان کابلی) هر دو دسته اين سلاله به عربها و سپاه اعزامی خلافت عرب و حتی با سلاله مسلمان صفاری های سيستان جنگ های سختی در نقاط مختلف مخصوصأ بين غزنی و لو گر و کابل بعمل آوردند که خاطره های آن باجزئيات در متون تاريخی درج است، رتبيل شاهان کابلی سخت در مقابل عرب ها جنگيدند و کابل مدت دو قرن مقاومت های شديد نشان داد و در يکی از جنگ ها قشون چهل هزارنفری اعراب بکلی در حوالی بين کابل و غزنی بقتل رسيد تا اينکه يعقوب ليث صفاری آنهم در اثر حيله های حربی آخرين ربتيل شاه را در حوالی غرب کابل در طی دعوت به مصالحه گرفتار کرد و کابل در حوالی 258 هجری مطابق (879 مسيحی ـ ميلادی ) در ثلث سوم قرن نهم ميلادی بدست امير مسلمانی ازنواحی غربی خود افغانستان فتح شد، معذالک بقايای ربتيل شاهان بکلی مضمحل نشدند چنانچه تاريخ در زمان برادر و جانشين يعقوب يعنی عمر ليث صفاری از جنگ های ديگری باربتيل شاهان در حوالی غزنی و لو گر ذکر ها ميکند، شهر کابل که قسمت اعظم و متمرکز آن آبادی های آن بين دو کوه بچه ( آسه مائی ) و ( شير دروازه ) افتاده در افق شرقی خود تپه خاکی دارد که معمولأ بنام( تپه مرنجان) ياد ميشودکه کابل در طی قرن 4 و 5 قبل از ميلاد در ماحول تپه مرنجان مردمانی بود و باش داشتند و دوکان های زرگری و ذوب پارچه های نقره و زيورات هم باز بود از معبد بودائی تپه مرنجان مجموعهء بزرگ در حدود 373 دانه از سکه های نقره ئی ساسانی و در حدود 12 دانه سکه های طلائی ( کوشانو ساسانی ) هم کشف گرديده و ثابت ميشود که تپه مرنجان و معابد روی آن در افق شرقی شهر کابل بعد از کوشانی ها هم از رونق نه آفتاده بود، معابد بودائی تپه مرنجان حتی تا زمانه های ورود و مبلغان عربی و اسلامی وجود خارجی داشته و مرمت کاری های مسلسل گواه اين مطلب است، در شمال و شرق و جنوب شرق کابل تپه های وجود دارد بنام تپه : ( بی بی مهرو ) تپه ( مرنجان ) تپه ( خاک بلخ ) که تپه مرنجان از نظر ساحه ووسعت از همه مهمتر اين است که چمن حضوری و در امتداد راه کابل ـ جلال آباد تا حوالی سياه سنگ ساحهء وسيعی را اشغال کرده ، در کابل بت خانه های معروفی بود که ( رتبيل ) شاهان کابلی سلاله برهمنی و هندوی در آنجا تاج پوشی ميکردند، وقتی يعقوب ليث موسس سلاله صفاری که در سال 257 يا 258 هجری قمری کابل رافتح کرد بت های طلائی و نقره ئی بدست آورد و به بغداد فرستاد صاحب تاريخ سيستان در اين مورد چنين مينويسد « چون يعقوب به کرمان رسيد محمد بن واصل پذيرهء او آمد با سپاه خويش به طاعت و فرمان برداری و هدايا و مالهای بسيار پيش يعقوب آورده و يعقوب پاداش او را داد و رسولی با هدايا و پنجاه بت زرين و سيمين که از کابل آورده بود سوی معتمد فرستاد که به مکه فرستد تا بحرم مکه در راه مردمان فرو برند برغم کفار...» پس در آمدن يعقوب ليث صفاری در اواسط قرن سوم هجری به کابل ودربردن بت های زرين و سيمين ازين شهرو در نتيجه در خراب کردن معبدی مهمی شبهه ئی نيست. آيا اين معبد در کجا بود و چه نوع معبدی بود؟ اين سوال است که ميخواهم مختصری در اطراف آن تجسس کنم . مورخان اسلامی افغانستان عبدالحی ضحاک گرديزی و محمد عوفی در جوامع الحکايات ازجنگ های رتبيل شاه کابل و يعقوب ليث صفاری تذکراتی داده اند، اين رتبيل شاه بشرحيکه در فصل چهاردهم جلد دوم تاريخ افغانستان در فصل رايان کابلی يا برهمن شاهان کابل آمده عبارت از ( سامنته ديوا ) دومين پادشاه سلسله هندوشاهی بود که او را ( سامنت ) يا ( سامند هم خوانده اند ومسکوکات او بيشتر از افغانستان و علاقه های سرحدی پيدا شده و ميشود، همانطوريکه يعقوب ليث با( سامته ديوا) در کابل مواجه شد برادرش عمروليث در غزنی و کابل و لوگر با ( کلمو ) يا( کملو ) سو مين پادشاه اين دود مان مقابل گرديده به امر يعقوب معبد معروف کابل و به امر عمرو برادرش معبد مشهور سگاوند لوگر ويران شد، آيا معبد معروف کابل که رايان کابلی در آنجا تاج پوشی ميکردند و تا اواسط قرن سوم هجری هم بت های طلائی و نقره ئی در آن وجود داشت در کجا بود ؟ در نفس شهر کابل يا در مصافات دور و نزديک آن ؟ ، شبهه ئی نيست که بقايای معابد بودائی در پوزه های کوها و تپه های کابل از شيوکی و کمری و چکری گرفته تا کوتل خير خانه و دامنه علی آباد همه جا وجود داشت در تمام پوزه های شير دروازه و آسه مائی و تپه مرنجان ديده شده و ازبعضی ازآنها هم مثل خواجه صفا، تپه مرنجان، تپه خزانه، کوتل خير خانه آثار و شواهد هم در اثرحفريات کشف شده که به موزهء کابل موجود بود. = = = = = = = = = == = = =  

24 ـ کاپیسا( محمود راقی )

ولایت کاپیسا کاپیسا نام کوچکترین ولایت از ولایت‌های افغانستان است. مشخصات کلی: موقعیت: در شمال کابل. مساحت: ۱۸۷۱ کیلومتر مربع. جمعیت: تخمینی ۶۲۲۰۰۰ نفر(آمار ... محمود راقی شهر محمود راقی مرکز ولایت (استان) کاپیسا ی کشور افغانستان است. نجراب ولسوالی نجراب یکی از ولسوالی‌های ولایت کاپیسا بوده که تقریبا درشمال شرقی ولایت کابل قرار دارد. مرکز این ولسوالی شیروانی بوده وشامل دره ... موقعیت: در شمال کابل مساحت: ۱۸۷۱ کیلومتر مربع جمعیت: تخمینی ۶۲۲۰۰۰ نفر(آمار سال ۲۰۰۴) واحد‌های اداری این ولایت دارای واحدهای اداری زیر است: • محمود راقی (مرکز ولایت و شهرداری (شاروالی) کاپیسا) • ولسوالی کوهستان ۱ • ولسوالی کوهستان ۲ • بخشداری (علاقه داری) کوه‌بند • شهرستان (ولسوالی) نجراب • شهرستان (ولسوالی)تگاب مراکز اداری در این ولایت بتازگی دانشگاهی به نام دانشگاه البیرونی آغاز بکار کرده‌است.

25 ـ کندوز

ولایت قندوز : قندوز يک ولايت زراعتي است و اکثريت با شندگان آن به زراعت و مالداري اشتغال داشته و روستا نشين اند ولايت قندوز بيش از يک ميليون نفر جمعيت دارد که از جمله بيش از پنجصد هزار نفر واجد شرايط راي دهي مي باشند. شوراي ولايتي قندوز داراي 15 کرسي است که براي احراز اين کرسي ها، 124 تن نامزد وارد کارزار انتخاباتي شده اند که از جمله نامزدها 12 تن آ ن را زنان تشکيل مي دهند. حضور احزاب سياسي نيز در اين دور پر رنگ تر است. چنا نچه از جمله 124 تن کانديد، 22 تن آن را کانديدان احزاب سياسي تشکيل داده اند. واحدهای اداری ولایت قندوز ( کندوز ) ۷ واحد داری عبارت ا اند از ولسوالی های: امام‌صاحب٬ چهاردره٬ خان‌آباد٬ دشت اَرچی٬ علی‌آباد٬ قلعهٔ ذال٬ کُندوز

ولایت : ولایت کنر کُنَر یکی از ۳۴ ولایت (استان) افغانستان است. مرکز این ولایت شهر اسدآباد است. بیشتر جمعیت این ولایت پشتون هستند. کنر ولایتی کم‌جمعیت، بسیار کوهستانی و جنگلی است. تقسیمات اداری ـ اسدآباد شاروالی و نرمرکزولايت ـ علاقه داری مرور { مروره } ـ ولسوالی بر کنر ـ علاقه داری ناری ـ علاقه داری دانگام ـ ولسولی کامديش ـ علاقه داری برک متال ـ علاقه داری واما ـ ولسوالی وايگل - علاقه داری چپه‌دره ـ ولسوالی دره پيچ ـ علاقه داری نرنگ ـ ولسوالی چوکی ـ علاقه داری نورگل ـ ولسوالی خاص کنر ـ ولسوالی سرکانی – والسوالی اسمار = = = = = = = = = == = = =

ولایت لغمان ولایت لَغمان یکی از ولایت‌های کشور افغانستان است. مرکز این ولایت شهر مهترلام نام دارد. پس از تغییرات در تقسیمات کشوری در افغانستان در سال ۱۹۶۴، استان لغمان نیز در همان سال در ناحیه لغمانات تشکیل شد و مرکز آن شهر مهترلام مقرر گردید.[۱] بخشی از فارسی‌زبانان لغمان احتمالاً تا چند سدهٔ پیش به زبان پشه‌ای سخن می‌گفته‌اند.[۲] در ولایت لغمان تجمع اقوام بسیار زیاد به‌نظر می‌رسد. چون اقوام :صافی ,هود خیل,سهاک,تره خیل,رستم خیل,پشه یی,میچن خیل,اکاخیل,نیازی,وردگ........و دیگر اقوام. از این جمله قوم صافی دراین ولایت اکثریت هستند.که درمنطقه عمر زایی مربوط مرکز ولایت است زندگی می‌نمایند. قوم صافی نه تنها در ولایت لغمان بل در اکثر مناطق دیگر افغانستان زیست دارند که می‌توان از محمود راقی ,کوهستان ,تگاب نام برد. ریشه‌های بزرگ این قوم عبارت است از(ودیر,مسود,گربز). مردم این ولایت مالدار و دهقان هستند واز همین طریق امرار معیشت می‌کنند. آب وهوای ان طوری است که در یک سال دو بار از زمین‌های شان حاصل میگیرند. زراعت شان گندم.جواری,شالی(برنج),نیشکر,پنبه,.....وغیره چیزها میباشد. تقسیمات اداری مرکز ولایت لغمان مهتر لام است و ولسولی های آن قرار ذیل است : دولت‌شاه | قَرغه‌ئی | علیشِنگ | علینگار | مِهترلام اماکن دیدنی آن عبارت اند از : قلعه سراج | زیارت مهترلام بابا منابع : 1. ↑ Bosworth, C.E. «Lamg̲h̲ānāt.» Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, ۲۰۰۹. 2. ↑ ابوبکر گروس، نسرین، قدم‌های آشتی و مسئولیت ما افغان‌ها، [بدون محل انتشار و ناشر]: سال ۲۰۰۰. ص۴۹.

ولایت لوگر لوگَر یکی از ولایت های افغانستان است. مرکز این ولایت شهر پل علم است. لوگر محل تلاقی اقوام تاجیک، اورمر و پشتون‌ها است.[۱] زبان اُرموری هم که یکی از زبان‌های هندواروپایی است در روستاهای بَرَکی بَرَک در لوگر تا چندی پیش گویشور داشته که اکنون جای خود را به پشتو داده‌است.[۲] نام لوگر از زبان پشتو و به معنی لوی غر یا کوه بزرگ است. این محل در قدیم به نام سجاوند هم یاد می گردید [۳] تقسیمات ولایتی پل علم مرکز ولایت ولسوالی چرخ ولسوالی برکی برک ولسوالی خوشی ولسوالی محمد آغه ولسوالی ازر ولسوالی خروار پیشینه هشتاد فیصد از جمعت مردم ان پشتون بوده و تاجیک‌ها و ارمورها نیز در آن سکونت دارد از نگاه مساحت از جمله ولایات کوچک بوده. از مشاهیر ان خانواده چرخی قهرمانان رژیم علیه انگلیس نایب امین الله خان لوگری معاون شورای انقلابی درانقلاب اول ضد انگلیسی می‌باشد. زبانهای ان دری پشتو و اورمری می‌باشد قبایل متوطن ان احمدزی ستانکزی عبدالرحیمزی سهاک وزیر نایب خیل کوچی‌ها مسعود و غیره می‌باشد ودر فاصله تقریباً ۴۰ کیلومتری کابل قرار دارد پیشه مردم ان زراعت و مالداری بوده سیب ان در بازارهای کابل به عنوان نازک بدن مشهور بوده و دارای رودخانه خروشانی بنامی دریایی لوگر بوده که باعث رونق زراعت می‌گردد. در هنگام قبل از اسلام داری معابد مشهور بود که توسط صفاریان تخریب گردید در هنگام اشغال شوری از جمله بزرگ‌ترین کانون‌های مقاومت بر عیه شوری بود و رهبری ان توسط داکتر فضل الله مجددی مولوی محمد نبی محمدی و حکمتیار بود کهساران چرخ زمانی بزرگ‌ترین کانون جهاد برعلیه دولت بابری هندکه در کابل تسلط داشتند به شمار می‌رفت وومرکز سلسله روشانیان سپهداران بزرگ اسقلال خراسان از سلسله بابری هند بود ودر هنگام انقلابات د انگلیسی به دها هزار از مردم این ولایت اعم از تاجیک و پشتون اشتراک کرده بودند منابع طبعی مس دارد، مشهور بنام مس عینک لوگر می‌باشد که یکی از بهترین مس‌های جهان شناخته شده‌است. قریه جات ولایت لوگر زرغونشهر، محمدآغه، سرخ آب، ده نو، واغجان، کلنگار، مزگین، بورگ، دیوالک، مغل خیل، بنی هسار، بنی شرفگان، پل قندهاری، دادو خیل، جلوزایی (ابومسلم خراسانی) شهمزار چرخ چهلتن سجاوند توبک تبر اوجوش تولیدات کشاورزی منابع تولیداتی آن سیب انگور زردالو شفتالو و در زراعت گندم جواری کچالو لوبیا بیاز و غیره معرفی بعضی ازقریه جات زرغون شهر یکی از قریه‌های مشهور ولسوالی محمد آغه می‌باشد که حدودآ ۱۰۰۰۰ ده هزار خانه درآن زندگی داشته و تقریبا ۸۰٪ مردم این قریه با سواد هستند.به گفته بعضی از مورخان زرغون شهرپایتخت یکی از پادشاهان قدیم در افغانستان بوده که از خانه‌های قدیمی و کاریز‌های کهن آن نیز هویداست. قریه مغل خیل این قریه در مسیر شاهراه کابل گردیز قرار داشته دارای 2000 خانوار نفوس بوده که یکی از محلات سرسبز ولایت به شمار می رود دریای لوگر با عبور از این قریه به سرسبزی آن افزوده است درین قریه قوم ستانکزی متمکن بوده و مردم این قریه اکثرا باسواد بوده و شغل های دولتی و زراعت مشغولیت دارند .اشرف غنی احمدزی کاندید پست سرمنشی ملل متحد در مقابل بان کی مون نصرالله ستانکزی که عنوان روشنفکر قرن را دارد محمد معصوم ستانکزی وزیر مشاور و ریس پروسه جمع آوری اسلحه و خانواده لودین که فرمانده هان نامدار جهاد افغانستان بودند و عتیق الله لودین والی لوگر متعلق به همین قریه می باشند. منابع ↑ ابوبکر گروس، نسرین، قدم‌های آشتی و مسئولیت ما افغان‌ها، [بدون محل انتشار و ناشر]: سال ۲۰۰۰. ص۴۹. ↑ ابوبکر گروس، نسرین، قدم‌های آشتی و مسئولیت ما افغان‌ها، [بدون محل انتشار و ناشر]: سال ۲۰۰۰. ص۴۹. ↑ ابوبکر گروس، نسرین، قدم‌های آشتی و مسئولیت ما افغان‌ها، [بدون محل انتشار و ناشر]: سال ۲۰۰۰. ص۴۹. ‎‎ = = = = = = = = = == = = =

ولایت ننگر هار ( جلالکوټ ): نَنگَرهار یکی از ۳۴ ولایت (استان) افغانستان است و در شرق این کشور قرار گرفته‌است. مرکز این ولایت شهر جلال‌آباد* است. مساحت آن ۷۶۱۶ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۷۸۲۰۰۰۰ نفر است. تقسیمات اداری : • ولسوالی جلال‌آباد • ولسوالی اَچین • ولسوالی بَتی‌کوت • ولسوالی پَچیر و اَگام • ولسوالی چَپَرهار • ولسوالی حصارک • ولسوالی خوگیانی • ولسوالی دُربابا • ولسوالی دره نور • ولسوالی ده بالا • ولسوالی رودات • ولسوالی سرخ‌رود • ولسوالی شیرزاد • ولسوالی شینوار • ولسوالی کامه • ولسوالی کوزکُنَر • ولسوالی گوشته • ولسوالی لعل‌پور • ولسوالی مُهمَنددَره • ولسوالی نازیان *جلال‌آباد (افغانستان) جَلال‌آباد (به پشتو: جلالکوټ) مرکز ولایت ننگرهار افغانستان و مهمترین شهر بین کابل تا پیشاور است. این شهر در ۱۵۰ کیلومتری شرق کابل در نزدیکی گردنهٔ خیبر قرار و ارتفاع آن از سطح دریا ۵۷۰ متر است. جمعیت آن بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار نفر است و در زمستان دارای آب و هوای معتدل و زمین‌های حاصلخیزی است. در زمان پادشاهی محمدظاهرشاه چندین سد بزرگ آب در این ناحیه ساخته شد. بیشینهٔ باشندگان این شهر را پشتون‌ها تشکیل می‌دهند ولی هندوها و سیک‌ها نیز در آن زندگی‌ می‌کنند. از آثار مهم این شهر، سراج‌العمارت، نشستگاه امیر حبیب‌الله و امان‌الله شاه، بود که در سال ۱۹۲۹ میلادی نابود شد. باغ‌های آن ولی هنوز برپا هستند و فضایی دلپذیر دارند. آرامگاه هر دو فرمانروای نامبرده در درون باغی در روبروی سراج‌العمارت قرار دارد. تاریخ یک راهب بودایی سده هفتمی به نام هوان زانگ (در فارسی ژوان زانگ هم نوشته‌اند) در سال ۶۳۰ میلادی به منطقهٔ جلال‌آباد رسید و پنداشت که به هندوستان رسیده‌است. خود شهر جلال‌آباد شهر نسبتأ تازه‌ای است و در سده شانزده، در دوره سلطنت اکبرشاه، نواده بابر شاهنشاه گورکانی هند ساخته شده‌است. این شهر در زمان حملهٔ انگلیس‌ها بدست آنان افتاد ولی انگلیس‌ها در هر دو حمله شکست خورده و واپس‌نشستند. پس از استقلال افغانستان بزرگ‌ترین لویه‌جرگه (انجمن بزرگ) افغانستان در سال ۱۳۰۱ژ۱۹۲۰ در جلال‌آباد برپا شد. در زمان جنگ سرد بیشتر آثار بودایی جلال‌آباد ویران شد.وبعداین شهر مورد بمباران ایالات متحده آمریکا (به قصد یافتن اردوگاه‌های القاعده) قرار گرفت. = = = = = = = = = == = = =

ولایت نورستان : نورستان یکی از ۳۴ ولایت (استان) افغانستان است و در شرق این کشور قرار گرفته است. مرکز این ولایت شهر پارون [۱] است. نورستان را در قدیم کافرستان می‌نامیدند. جغرافیا[۲] قسمت‌های شمالی نورستان از غرب به شرق شامل مناطق رمگل، پیچ، وایگَل و باشگل می‌شود. نورستان از شمار زیادی درهٔ دالان‌مانند و کم‌پهنا تشکیل شده که شیب همه این دره‌ها از شمال به جنوب است. دره پیچ یا نورستان مرکزی از نظر ارتباط با دیگر نقاط نورستان اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا توسط دره‌های فرعی با قسمت‌های باختری و خاوری نورستان ارتباط دارد. مناطق پردرخت نورستان تا بلندای ۴۰۰۰ متری ادامه دارد و بالاتر از آن تنها درختزارهای بید و بته‌زارها دیده می‌شوند. زبان زبان مادری بیشتر مردم نورستان، نورستانی است مردم پنج قبیله در نورستان که به گویش کاتی سخن می‌گویند به نام سیاه‌پوش معروفند و به افراد قبایل پرَسون‌گِلی، وَنگِلی، وامایس و اَشکون اصطلاحاً سفیدپوش گفته می‌شود.[۳] مردم نورستانی از نظر جمجمه‌شناسی اغلب درازسرند و موهای پرپشت سیاه دارند. چشمان آبی نیز در منطقه زیاد دیده می‌شود.[۴] تقسیمات نورستان در تقسیمات کشوری کنونی افغانستان به پنج بخش تقسیم می‌شود: • نورستان • کامدیش • وایگل • مندول • برگ متال • واما[۵] منابع • انگلیسی، نسخهٔ ۸ نوامبر ۲۰۰۶. 1. ↑ وبگاه وزارت احیاء و انکشاف دهات افغانستان، زبان: انگلیسی، بازیابی در ‏‏۵ سپتامبر ۲۰۰۹ 2. ↑ مطالب بخش جغرافیا بر پایهٔ: نورستانی، سمیع‌الله (تازه)، ریشه‌های تاریخی و فرهنگی نورستان، (کابل): وزارت اطلاعات و کلتور، ۱۳۶۷. 3. ↑ Bosworth, C.E. "Kāfiristān." Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK LEIDEN. 22 February 2008 4. ↑ Bosworth, C.E. "Kāfiristān." Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK LEIDEN. 22 February 2008 5. ↑ اداره مرکزی احصائیه. سرشماری نفوس افغانستان = = = = = = = = = == = = =

ولایت نیمروز ولایت (استان) نیمروز نام ولایتی در جنوب باختری افغانستان است. مرکز آن شهر زرنج است. جمعیت اصلی این ولایت را بلوچ‌ها تشکیل می‌دهند و این ولایت از کم‌جمعیت‌ترین ولایت‌های افغانستان است. رود هیرمند و دنبالهٔ آن به نام خاش‌رود به علاوهٔ شاخه‌های هیرمند به نام‌های رام‌رود و سنارود در این ولایت جریان دارند. بیابانی به نام دشت مارگو بیشتر سطح این ولایت را در بر گرفته و هامون گودزره نیز در این ولایت قرار دارد.[۱] سه شهر زرنج، چخانسور و چهاربرجک شهرهای اصلی این ولایت هستند و از آبادی‌های مهم آن می‌توان کرودی، میرآباد، قلعه فتح، دشت مارگو، کده، کرکی، و شند را نام برد.[۲] تقسیمات اداری • وُلُسوالی دلاارم • ولسوالی کَنگ • ولسوالی چهاربُرجک • ولسوالی اصل چَخانسور • ولسوالي غرغري( خاش‌رود) = = = = = = = = = == = = =

ولایت میدان ( وردک ) میدان که گاهی نیز به نام ولایت وردک یاد می شود، یک سر زمینی کوهستانی ودارای کوه های ودره های فروانی می باشد. ولایت میدان که گاهی نیز به نام ولایت وردک یاد می شود، یک سر زمینی کوهستانی ودارای کوه های ودره های فروانی می باشد.(1) 2ـ ولایات همسایه ولایت میدان از شرق با ولایات کابل ولوگر، ازغرب با ولایت بامیان، از شمال با ولایت پروان و از جنوب با ولایت غزنی مرز مشترک دارد.(2) 3ـ مساحت این ولایت 8200 کیلو متر مربع بوده ومرکز این ولایت میدان شهر است که از کابل حدود45کیلو متر فاصله دارد. دارای چهار ولسوالی ، چهار علاقه داری وحدود870 قریه می باشد.(3)   4ـ جمعیت وتعداد ولسوالی های فعلی ولایت میدان:(4) ردیف موقعيت نام ولايت ولسوالي جمعيت شهري روستايي كل جمعيت 1 مرکزي وردک ميدان شهر(مرکز ولايت) 3200 29400 32600 2 مرکزي وردک جلريز 00 44000 44000 3 مرکزي وردک حصه اول بهسود 00 37400 37400 4 مرکزي وردک مرکز بهسود 00 106500 106500 5 مرکزي وردک دايمرداد 00 23000 23000 6 مرکزي وردک چک وردک 00 57500 57500 7 مرکزي وردک سيدآباد 00 79200 79200 8 مرکزي وردک نرخ 00 38800 38800 9 مرکزي وردک جغتو 00 29700 29700 نویسنده پایان نامه تحقیقی « تقسیمات اداری افغانستان، انگیزه ها وپیامدها » معتقد است که در انتخاب مراکز ولايات و ولسوالي ها در تقسیمات اداری افغانستان معياري وجود نداشته است. و می نویسد: در انتخاب مراکز ولایات و ولسوالی ها در تقسیمات اداری افغانتسان معیاری وجود نداشته است؛ مثلاً اگر ولايات ارزگان و ميدان را در نظر بگيريم، تعيين تيرين کوت(مرکز ارزگان سابق) و ميدان شهر به عنوان مرکز اين دو ولايت از هيچ نظر مناسب نبوده است. از لحاظ جمعيتي مناسب نبوده، چون دايکندي سابق و بهسود چندين برابر آن دو ناحيه جمعيت داشتند، از نظر جغرافيايي مناسب نبوده است، زيرا مرکز واحد هاي اداري بايد در جايي باشد که از تمام اطراف دسترسي راحت و در عين حال مساوي به آن داشته و از هر طرف حد ميانه باشد. در حاليکه تيرين کوت در جنوبي ترين قسمت ولايت ارزگان و نزديک به مرکز ولايت قندهار و ميدان شهر در شرقي ترين نقطه ولايت ميدان و مشرف به پايتخت مي باشد. از اين جهت بسيار بجا بود که تيرين کوت جزء ولايت قندهار و ميدان شهر جزء ولايت کابل مي شد. از نگاه اقليمي، فرهنگي، تاريخي و... نيز تيرين کوت و ميدان شهر هيچگونه رجحاني بر ساير ولسوالي هاي آن دو ولايت نداشتند.(5) به عقیده نویسنده موصوف، تبعيضی که خيلي آشکار است در مورد ولايت هاي مانند ميدان وردک است. طبق جدول فوق ميانگين جمعيت هر اداره در وردک 49 هزار نفر است. در ولايت ميدان وردک کافي است فقط نگاه کنيم. جمعيت ولسوالي مرکز بهسود 106 هزار نفر وولسوالي حصه اول بهسود 38 هزار نفر وجمعيت مرکز ولايت وردک، ميدان شهر 32 هزار نفر است. راستي اين دولت‌ها چه کرده است؟؟ چه خيالي درسر مي‌پرورانده است؟؟ تبعيض از اين بالاتر مگر مي‌تواند وجود داشته باشد. بي عدالتي از اين بالاتر مگرممکن هست؟ (6) تاریخچه ولایت میدان: درتقسیمات اداری افغانستان تاسال 1341 حکومت کلان میدان وجود داشته است، که مربوط ولایت کابل و شامل حکومت درجه اول بهسود وحکومت درجه دوم وردک بوده است. درسال 1343 حکومت کلان میدان به ولایت ارتقاء پیدا می‌کند، وبا علاقه داری‌ها وولسوالی های زیر در عرصه تقسیمات اداری افغانستان ظهور می‌کند. ولايت وردک: 1- علاقه داري نرخ 2- علاقه داري جلريز 3- ولسوالي درجه 2 سيد آباد 4- علاقه داري جغتو 5- ولسوالي درجه 3 چک 6- علاقه داري دايميرداد 7- ولسوالي درجه اول بهسود 8- ولسوالي درجه 4 حصه اول بهسود(7) ------------------- 1ـ امیری، عبد الله، مقاله نیم نگاهی به ولایت میدان، منتشر شده در نرم افزار «معرف1» 1386. 2ـ همان. 3ـ همان. 4ـ احمدي، محمدحسین؛ تقسیمات اداری افغانستان، انگیزه ها وپیامدها،1387تابستان. 5- همان، ص 157 6- همان ص 165 7- همان ص 115 = = = = = = = = = == = = =

33 ـ  هرات

جغرافياي تاريخي هرات به روايت جغرافي نويسان مسلمان تاعهد مغولان فاروق انصاري* ولایت هرات از شهرهاي بسيار قديمي در شرق كه داراي قدمت چند هزار ساله بوده يكي هم هرات است كه با توجه به موقعيت خاص و مهم جغرافيايي خويش ازهمان دوران، مورد توجه اقوام و گروههاي انساني جوياي بقا از جمله آرياها (ايرانيها) هري قرار گرفته و نام خويش (اري، اريه و آريا) را از نام اين قوم گرفت و حتي دركتاب مقدس زردشتي آريايي (اوستا) در كنار شانزده ايالت متعلق به طوايف اين نژاد(1) ازآن نيز ذكر به ميان آمده است. اين موقعيت مناسب و برتر به ويژه به گاه آمدن اعراب مسلمان نيز همچنان موجود بود و جغرافي نويسان اين قوم كه پس از فتوح اوليه به اين نواحي سفر نموده اند،به خطة هرات نيز توجه نشان داده و در ضمن گزارشهاي شان از آن به عنوان يكي از ولايات معمور خراسان اسم برده اند كه در مجموع، همين گزارشها، افزون بر اراية اطلاعات سياسي و اقتصادي، ميتواند اطلاعات جالب مهم و درخور تحسيني در باب جغرافياي تاريخي ولايت مذكور در نخستين قرون اسلامي در اختيارمان قرار دهد و ما نيز به همين دليل از آنها سودجسته و در گفتار خويش از آنها، مطالبي را گرد آورديم. منتهي چون در عينحال، گزارشهاي مهم ديگري از جغرافي نويسان غير عرب (ايراني) نيز وجود داشت كه هر پژوهشگر اين حوزه لامحاله بايد در تحقيق پيرامون اين قرون آنها را در نظر گيرد تا از يكسويه نگري و اتكا بر منابع صرفاً عربي در امان باشد، ما نيز چنين كرديم و در نتيجه از تلفيق اين دو، تحقيقي پديد آمد تحت عنوان «جغرافياي تاريخي هرات از ديدگاه جغرافي نويسان مسلمان» كه اينك ذيلاً تقديم ميشود: همچنانكه ميدانيم از ميان نخستين منابع جغرافيائي كه توسط جغرافي نگاران مسلمان تحرير يافته،يكي هم «البلدان» است كه توسط يعقوبي مورخ و جغرافيدان مشهور (متوفي284ه.ق) فراهم آمده و در آن، ضمن بحثي دربارة مرو از شهرهاي مهم خراسان، به هرات نيز توجه معطوف داشته و آنرا معمورترين شهر مملكت خراسان دانسته است.(2) و لكن گزارش مشروحتري در اين باب ذريعة ابن خرداد به (متوفي300ه.ق) در كتاب المسالك و الممالك ارايه شده است و با توجه به اينكه وي، رئيس چاپارخانه (صاحب بريد) در ايالت جبال بود و حسب الوظيفه تحقيق پيرامون ايالات خلافت اسلامي از جمله هرات را انجام ميداد گزارشها و نوشتههايش به عنوان منبع قابل اعتمادي براي نويسندگان بعدي شناخته ميشود. ابن خردادبه هرات را ربعي از خراسان دانسته است كه در آن زمان داراي چهار ربع بوده و هر ربعي را مرزباني اداره ميكرد و هرات و فوشنج و بادغيس و سجستان را داراي يك مرزبان دانسته و لكن در صفحات بعدي وقتي ميخواهد القاب حاكمان را بيان دارد، اسم سجستان را از قلم انداخته و لقب حاكم سه شهر (هرات، بادغيس و پوشنگ) را «برازان» ناميده است.(3) از جمله جغرافي نويسان نيمة اول قرن چهارم هجري دو نفر، گزارشهاي مفصلتري دربارة هرات دارند كه حسب آن، هم ميتوان وسعت شهر و ميزان نفوس را حدس زد و هم به اهميت اين ولايت در نزد امرا و خلفاي عباسي پيبرد. يكي از آندو «ابن رسته» است كه كتابش «اعلاق النفيسه» يكي از مهمترين منابع دربارة ولايات خراسان به ويژه از حيث شناخت راهها به حساب ميآيد. ولي در كتابش ضمن بر شمردن استانها و كورههاي ايرانشهر، خراسان را يكي از اين ولايات ايران شهر دانسته و هرات و فوشنج و بادغيس و نيشابور را از زمرة خورههاي خراسان معرفي كردهاست(4) و خاصتاً در بارة هرات مينگارد: «هرات شهري است بزرگ كه اطراف آن را خانهها فرا گرفته و در روستاهايش 400 قرية كوچك و بزرگ وجود دارد و در ميان اين روستاها 47 دشگره (آبادي كوچك) وجود دارد كه در هر دشگره 10 تا 20 نفر سكونت دارند. آن شهر (هرات) 324 آسياب دارد. بين شهر هرات و مرز بادغيس كوهي است كه اين دو را از هم جدا ميكند. در آن كوه سيصد قريه وجود دارد و بين شهر هرات و روستاي گنج «گنج رستاق» 31 فرسخ است. گنج رستاق يكي از روستاهاي هرات است و خود داراي چهار روستا و آباديهاي آباد و سر سبز ميباشد. رودي كه هرات را سيراب ميكند از منابع آبهاي مرو سرچشمه ميگيرد. اين آب از كوهسارها جاري شده و در قسمت بالاي شهر هرات خارج ميگردد. سپس شهر هرات را در مينوردد تا به فوشنج ميرسد. سپس از آنجا بسوي سرخس سرازير ميشود. بعد از طي دو فرسخ از سرخس منشعب شده شعبهاي از آن به شهر سرخس و روستاهاي آن ميرود و در آن جا همين شعبه به نهرهايي تقسيم ميشود كه به نام خشك رود ناميده ميشود. بر خشك رود پلي بزرگ بستهاند و اين نهر مسير خود را طي ميكند تا به موضعي كه به آن الاجمه گفته ميشود و بين سرخس و ابيورد واقع شده ميرسد كه در آن چراگاه و مزارع فراواني است.»(5) جغرافينويس ديگر جيهاني است كه اثرش «اشكال العالم» از امهات كتب جغرافيايي در اين دوره به حساب ميآيد و مورخان بزرگي چون گرديزي نيز از آن سـود بـردهانـد. وي به ويژه به مربوطات و متعلقات هرات توجه دقيق نشان داده و مـينـگـارد: «پوشنگ را حصار است و خندق و سه دروازه: يكي به جانب نيشابور و يكي به هرات و يكي به قهستان و آن را ديهها و قصبهها چون: كوسوي، خرگرد، فريگرد و بزرگتر همه كوسوي. بادغيس، شهرهاي آن كوه نقره است و كوه كوغناباد، بست، جادو، كابرون، كالون، دهستان و مقام والي به كوغناباد باشد، معمورترين و بزرگترين آن مواضع، دهستان است نيم پوشنج باشد. و آن بر كوهي است و ايشان را سردابها باشد و در زمين اما آب روان آن اندك و بستان و زرع و باغ است همچنين كوه نقره. در كوه نقره كان آن معطل است و كار نميكنند از بيهيزمي. اما كوه در صحرا است و بكوغناباد، بست و جاذوا بستانها و آب بسيار است... و كوه نقره بر راه سرخس است از هرات. بادغيس اهل سنت و جماعتاند».(6) باز از همين قرن چهارم، اثر ديگري به نام «مسالك و ممالك» از اصطخري فارسي نيز در دست است كه از زمرة آثار منظم جغرافيائي به حساب ميآيد. وي كه به «كرخي» نيز معروف است و گفته ميشود كتابش را از روي صورة الأقاليم ابوزيد سهل بلخي (متوفي322ه.ق) تنظيم كرده است، دربارة هرات به صورت واضحتر و شفافتري به بحث پرداخته و كتابش ميتواند يكي از منابع مهم نيمة اول قرن چهارم هجري در بارة بحثما به حساب آيد. اصطخري كرخي توصيف عالي از شهر هرات، حصار و قلعه و مربوطاتش دارد و پيرامون مذهب و مسلك مرام برخي مناطق آن نيز مطالبي نگاشته است. وي ميآورد: «هرات نام شهري است و اعمال و نواحي آن اين است: مالن، خيسار، استربيان، اوبه، مار آباد، باشان، كروخ، خشت. و به اسفزار: ادرسكر، كواران، كوشك، كواشان».(7) اصطخري شهر را داراي حصار و خندق و قهندز (كهندژ) و مسجد جامع و سراي امارت (دار الاماره) ميداند كه از آنجمله مسجد جمعه در وسط شهر قرار داشت، مسجدي كه در تمامي خراسان و ماوراءالنهر نظير نداشت و در آن پيوسته علما و فقها حضور داشتند. به گزارش او، شهر هرات را در اين زمان چهار دروازه بود به نامهاي دروازة بلخ كه به طرف راه بلخ قرار داشت، دروازة سيستان كه به جانب سيستان باز ميشد و به آن دروازة پيروزآباد ميگفتند، دروازة غور كه به درِ خشك نيز مشهور بوده و دروازة نيشابور و همچنان حصار شهر را نيز چهار دروازه بوده و هر دري در مقابل يكي از دروازههاي فوقالذكر باز ميشد.(8) همچنين از گزارش اصطخري آباداني و رونق شهر هرات كه بر اثر جريان يافتن آب رودخانة هري در كوي و برزنها و محلات هرات حاصل آمده بود استنباط ميشود، به نحوي كه به نظر او اين شهر در اين عصر، صورت انبار كالاهاي پارس (ايران) و خراسان را گرفته و فرضة سيستان و خراسان و پارس شده بود.(9) بيگمان اين آباداني و رونق هرات اگر از يكسو به خاطر واقع شدن در مسير كاروانهاي تجاري بود كه از بلاد مختلف از طريق آن رد و بدل ميگرديد، از جانب ديگر به دليل وجود آب فراوان در اين خطه بود و همين امر نظر جغرافيدان پارسيگوي را به خود جلب كرد و انهار مختلفي را كه در اينجا جريان داشته و او آنها را به نام «رود» مينامد بر ميشمارد و ميگويد: «دروازهها همه با آب و باغ و بوستان است. آبادترين دروازهها درِ پيروز آباد است. و آب ايشان از نزديك رباط كروان برخيزد، چون از غور بيرون آيد و نزديك هري رسد رودهاي ديگر از او جدا شود. يكي از آن رودها را رود برخوي خوانند ـ نواحي سنداسنگ را آب دهد، و رود بارست كه روستاي كواشان و سياووشان را آب دهد، و رود كراغ به روستاي كوكان رود، و رود غوسمان روستاي كرك را آب دهد و رود كنك به روستاي غوبان و كربگرد رود، و رود فغر كه روستاي سوخير در حد پوشنگ بر آنست و رود آنجير كه شهر هرات و باغها و بوستانها را آب از آنست بر راه سيستان، همه باغهاست پيوسته.»(10) اما مقدسي به جاي نُه رود از هفت نهر اسم ميبرد و نام كراغ و سكوكان را از قلم انداخته است و در عوض، از پلي سخن ميگويد كه به قول او در همة خراسان شگفت انگيزتر از ساختمان آن نبوده و توسط يك مرد مجوسي (زردشتي) ساخته شـده اسـت.(11) در ميان نواحي مختلف هرات كه اصطخري از آنها اسم ميبرد دو شهر اسفزار و پوشنگ زيادتر نظر او را به خود جلب كرده و دربارة هريك سطوري را نگاشته است. وي پوشنگ را به اندازة نصف هرات با حصار و خندق و داراي سه دروازه توصيف نموده كه شهرهائي چون خرگرد، فرگرد، كوي و كره را در پيرامون خويش داشته است، همچنانكه اسفزار نيز داراي چهار شهر بوده است به اسامي كواشان،كواران، كوشك و ادرسكر.(12) كار اصطخري را ابن حوقل با نوشتن كتاب صورة الارض پيگيري كرد و او (ابن حوقل) و نيز اصطخري در حقيقت از جمله كسانياند كه كارشان مورد استفاده و استناد بسياري از متاخران بويژه از حيث جغرافياي تاريخي قرار گرفته است. روايت ابن حوقل در بارة هرات با كمي تفصيل بيشتر به روايت اصطخري است و مانند او از دروازههاي چهارگانه، حصار و قلعه، مسجد آدينه، ابواب و بازارهاي كه در آن زمان وجود داشته يادآوري كرده و گمان ميرود كه وي اطلاعات خودرا از اصطخري و يا سهل بلخي گرفته باشد. حسب فرمايش ابن حوقل، چهار دروازة شهر هرات عبارت بودند از: دروازة سراي به جانب بلخ در سمت شمال شهر، دروازة فيروزآباد در جنوب شهر و به جانب سيستان، دروازة خشك در شرق شهر كه آهنين بود بقية دروازهها، همه چوبين بودند و وسعت شهر به اندازة نيم فرسخ در نيم فرسخ بوده و دار الاماره با محل نشستن حاكم و عامل، در بيرون شهر و در مكاني موسوم به خراسان آباد قرار داشت.(13) و اما در مورد نواحي متعلق هرات از دو شهر كروخ و اوفه (اوبه) به بزرگي نام برده و آنها را از نظر مرتبه بعد از هرات قرار ميدهد و مينگارد: «كروخ شهر پر جمعيتي است كه ساكنان آن از شراة (خوارج) ميباشند و مسجد جامع در محلهاي موسوم به سپيدان واقع شده است... بين شهر و كوههاي كنار آن بيست فرسخ فاصله است و در جميع آن مناطق، آب و باغها با انبوه درختان و قريههاي آبادان وجود دارد. و اوفه، مردم آن اهل جماعت هستند و به اندازة كروخ ميباشد و براي آن نيز باغات فراوان و آبها است».(14) ابن حوقل همچنين از ديگر نواحي هرات مانند مالن، خسيار، استربيان، مارآباد، باشان،اسفزار با چهار شهر آن و پوشنج (پوشنگ) اسم ميبرد.(15) و در بارة بادغيس نيز ميآورد كه داراي نواحي ايست از جمله كوه نقره، كوغناباد، بست، جاذوا، كابرون، كالوون، دهستان، ولي كوغناباد حاكم نشين است.(16) جالب است كه بدانيم كه ابن حوقل سرخس،اسفزار،پوشنج،بادغيس و... را نيز همچون خراسان «كوره» مينامد منتهي كورههاي كوچك.(17) باز در همين قرن چهارم، مؤلف پركاري چون ابوالحسن علي مسعودي حضور دارد كه آثار چندي را بوجود آورده است و عليالخصوص مروج الذهب او به درگيريها و تكاپوهاي خوارج يا شراة در نواحي هرات اشاره دارد اما در اثر ديگرش «التنبيه و الإشراف» وقتي به زعم خودش در باب هفت قوم بزرگ روي زمين به بحث مينشيند يكي از اقوام بزرگ دنيا را «پارسيان» ميداند كه در سر زمينهاي كهن نظير ري و طبرستان، ابريشمر (نيشابور)، هرات و مرو زندگي مينمايند و همة آنها را جزء ولايت پارس به حساب ميآورد.(18) اما كاملترين و به تعبير دقيق كلمه يك اثر جغرافيائي كه علاوه بر وضع زمين به جغرافياي انساني، ادبيات، فرهنگ و رسوم شهرها نيز توجه نشان داده كتاب مقدسي «أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم» است كه جامعترين گزارشو اثر تحقيقي قرن چهارم به ويژه از ايالات اسلامي است و ما اكنون مديون اطلاعاتي هستيم كه وي در اثر گران بهاي خويش براي فرهنگ و تمدن بشري به يادگار گذاشته است. وي مينويسد: «هرات قصبهاي مهم است كه باغستان اين سوي رود و مركز انگورهاي خوب و ميوههاي گوارا است. آباد و پرجمعيت است و حومة نيكو دارد. ساختمانهايش نزديك و درهم، ديههاي مهم دارد، باروهم دارد... شهركي آباد و كهندژي دارد، ربض ايشان بارو و درهايي برابر درهاي شهر و هم نام آنها دارد. كهن ترين آنها دروازة زياد به سوي نيشابور است».(19) به نظر مقدسي مربوطات خوره (ايالت) هرات عبارت بودند از: كروخ، اوفه، مالن، خيار، استربيان، مارآباد، كوسوي، فركرد، خركرد، بادغيس، جبل فضه(كوه نقره)، كوفا، كوغناباد، گنج، اسفزار، ولي او درميان همه، پوشنگ را مهمترين ناحية هرات معرفي كرده است و حتي آن را درپارهاي موارد مهمتر از هرات ناميده و ميافزايد كه «بسا سلطانش(سلطان پوشنگ) آن را از هرات جدا ميسازد، گويند در دفتر ديوان( خراسان) نيز نامش پيش از هرات ميآيد».(20) مقدسي شهر پوشنگ را به اندازة نصف هرات ديده است وميآوردكه در دشتي واقع است كه نزديك به دو فرسنگ از كوه دور است، درخت و آب فراوان دارد و از آنجا به ديگر بخشها چوب صادر ميكنند. مطابق طرح مهندسي شهرسازي آن عصر، پوشنگ نيز داراي بارو و خندق بوده وشهر سه دروازه داشته است : دروازة علي، دروازة هرات و دروازة قهستان.(21) از جمله اطلاعات بسيار مفيد و خواندني جغرافيايي در قرن چهاردم هجري يكي هم گزارشهايي است كه نويسندگان اين عصر درباب راهها و منازل آنها ارائه كردهاند و دربارة تحقيق حاضر نيز افزون بر اطلاعات آن گونهاي، همچنان ميتوان به نقش كليدي هرات از حيث برقراري ارتباط ميان ممالك مختلف در اين بخش از آسيا پي برد و دانست كه هرات در اين نقطه از خراسان، محل اتصال راههاي مختلف شرق ـ غرب و شمال ـ جنوب بوده و از رهگذر آن، داراي اهميت فوق العاده نيز بوده است. كاملترين اين گزارشها از «ابن رسته» است كه با دقت قابل وصفي راههاي هرات به سيستان، هرات به كرمان و هرات به نيشابور را آورده است كه به ويژه براي مسافرين و تاجرين آن روزگار و همچنين عمال و مأموران خلافت اسلامي بسيار مفيد بوده است و ميتوانسته راهنماي خوبي براي آمد وشد آنان به شمار آيد.(22) از زمرة جغرافي نگاران قرن چهارم همچنين ابوالقاسم جيهاني به اين مهم توجه نشان داده ومنازلي را كه در نيمة دوم قرن چهارم هجري ميان شهرهاي مختلف واقع در حول و حوش هرات وجود داشته چنين ثبت كرده است : « از بوزجان تا پوشنج چهار منزل و از پوشنچ تا هرات يك منزل و از هرات تا اسفزار سه منزل و از اسفزار تا دره دو منزل و از دره تا سجستان هفت منزل... از نيشابور تا قاين نه منزل و از قاين تا هرات دوازده منزل... از نيشابور تا سرخس پنج منزل و از بلخ تا مروالرود دوازده منزل... از هرات تا پوشنج يك منزل و از پوشنج تا فرگرد يك منزل و از آنجا تا زوزن يك روز، از هرات تا مالن يك منزل و تا اسفرسان يك منزل و تا مارآباد يك منزل و تا چشت يك منزل، از آنجا عمل غور باشد. از هرات تا سر منزلي و تا كيف منزلي و تا بغشور منزلي.»(23) در همين حال مقدسي نيز اشاره دارد كه شاخهاي از راه سند در هندوستان به نيشابور، به هرات نيز متصل ميگرديد(24) و با توجه به موقعيت جغرافيائي هرات به نظر ميرسد كه كالاهاي هندي از جمله ادويهجات و كالاهاي ايراني از اين طريق داد و ستد ميشده است. اين رونق و آبادي هرات و آمد و شد تاجران، سياحان و مسافران ساير سرزمينها تا مادامي كه مغولان به اين شهر هجوم آوردند ادامه داشت و ياقوت حموي كه در سال 614 ه.ق (چهار سال پيش از هجوم مذكور) در آنجا بوده است ميگويد: «در خراسان شهري بزرگتر و مهمتر و نيكوتر و با رونقتر و پر جمعيتتر از هرات نديدهام، باغهاي بسيار و آب فراوان دارد، خيرات آن كثير، علماي آن افزون و مملو از اهل فضل و توانگر است».(25) مؤلف ديگر همين عصر (قرن7) قزويني است كه در «آثار البلاد و اخبار العباد» خويش همچون ياقوت حموي بر گستردهگي و وسعت،آباداني و باغها و آب فراوان آن تاكيد ورزيده و آورده است كه بزرگترين شهر خراسان است.(26) اما هجوم مغولان همچنانكه ديگر ولايات خراسان را به كام مرگ و نيستي فرو برد، هرات را نيز به روز سياه نشانيد و چنان كوبيدش كه جز تلي از خاك از آن باقي نماند و براي مدتي جز صداي محزون جغدها چيز ديگري از آن بگوش نميرسيد و به قول جوزجاني از مورخان آن عصر در «طبقات ناصري» بيست و چهار لك نفر در چهار طرف شهر (هرات) شهيد شدند(27) و به روايت سيف هروي «جويهاي خون از درون و بيرون روان كردند و خلق را از جوان و پير و صغير و كبير به قتل رسانيدند... و تمامت بناها و سراهاي شهر را فرو كوفتند.»(28) با همة اين احوال، هرات به زودي دوباره به جادة ترقي و آبادي قدم گذاشت و كم كم رونق گذشتة خودرا بازيافت به طوري كه حدود يك قرن بعد وقتي ابن بطوطه از آن ديدن نمود آن را پس از نيشابور بزرگترين شهر خراسان دانست(29): «پس از آنكه بلخ را ترك گفتيم هفت روز در ميان قهستان راه پيموديم تا به شهر هرات رسيديم... هرات بزرگترين شهرهاي آباد خراسان است، شهرهاي خراسان چهار است دو آبادان و دو ويران، دو تاي آبادان عبارت است از هرات و نيشابور و دو تاي ويران عبارت است از بلخ و مرو... هرات شهري بزرگ و داراي ابنية بسيار است.»(30) و لكن توصيف عاليتر را حمد ا... مستوفي (ماليات بگير)، مامور دستگاه اداري ايلخانان در ايران در كتاب معروف جغرافيائياش در «نزهة القلوب» ارايه كرده و آورده است: گــر كـسـي پـرسـد ترا از شهـرها خوشتر كدام ور جواب راست خواهي گفتن اورا گوهري اين جهان را همچو دريا و آن خراسان را صـدف در ميان اين صدف شهر هري چون گوهري ربع هري ... ولايتي وسيع دارد و همه از اقليم چهارم است ... دور باروش نه هزار گام است و هوائي در غايت نيكوئي و درستي دارد و پيوسته در تابستان شمال وزد و در خوشي آن گفتهاند لو جمع تراب الاصفهان و شمال الهراة و ماء الخوارزم في بقعة قل الناس يموت فيها أبداً و آبش از نهرچةهري رود است. باغستانش بسيار است و هجده پاره ديه است متصل آن شهر، از ميوههايش انگور فخري و خربزه نيكوست و مردم آنجا سلاح ورز و جنگي و عيار پيشه باشند و سني مذهباند و در آنجا قلعة محكم است و آنرا شميرم خوانند.»(31) مستوفي سپس به رودخانة هرات كه از جبال غور سرچشمه ميگيرد اشاره نموده و نُه نهري را بر ميشمارد كه در زمان حيات او در هرات جريان داشته است كه عبارت بودند از: «اول نوجوي، دويم آذربايجان،سيم لشكرگان، چهارم كراغ، پنجم غوسمان، ششم كنگ،هفتم سفغر، هشتم آبخيز كه به هرات ميآيد، نهم بارشت و ولايات بسيار مثل فوسنج و نيره بر اين رود مزروع ميشود و اين آب از هرات گذشته به سرخس رود و طول اين رود هشتاد و سه فرسنگ است.»(32) حمد ا... مستوفي ضمناً به تاريخ گذشتة هرات كه در آن زردشتيان و مسيحيان نيز ميزيستند اشاره دارد و ميافزايد كه بر دو فرسخي شهر فعلي بر سر كوه، آتشكدهاي بوده كه آن را «ارشك» ميگفتند و نيز در وسط شهر و آتش خانه كنيسة نصاري قرار داشت.(33) با اين وصف، شكوفائي هرات در پيش از مغولان، به ويژه در عصر غوريان نظر اورا به خود جلب كرده و ميآورد: «در حين حكومت ملكان غور دوازده هزاردكان آبادان بوده و ششهزار حمام و كاروان سرا و طاحونه و سيصد و پنجاه و نه مدرسه و خانقاه و آتش خانه و چهار صد و چهل و چهار هزار خانه مردم نشين بوده است.»(34) مورخ ديگر اين دوره سيف هروي است كه در كتابش «تاريخ نامه» وقايع هرات را تا سال 1321 ميلادي ضبط كرده است، ولي نيز بر گذشتة پر شكوه هرات حسرت خورده و مينويسد: « در قديم در شهر هرات هشتصد مسجد بود و شست هزار و چهار صد سراي و سي هزار حجره بود و نهصد حجره و دوكان و هشتاد مسجد و چهل حوض و هيجده حمام و سي و پنج خان.»(35) اين شكوفائي و ترقي مدارج به ويژه پس از آنكه هرات به عنوان پايتخت برگزيده شد باز هم فزونتر گشت و اين شهر حيثيت پايتخت مملكت وسيع را بخود گرفت و شهرهائي چون بلخ، شبرغان،مرو،نيشابور، گرگان و طبرستان، قندهار و غزنين را نيز تحت ادارة خويش داشت كه در منابع اين دوره به ويژه دو اثر ارزشمند جغرافيائي حافظ ابرو و روضاة الجنان في اوصاف المدينة الهراة اسفزاري به تفصيل در مورد آن سخن رفته است كه چون فصلجديدي از جغرافياي تاريخي هرات را به خود اختصاص داده، ما نيز از بيان آن در اين مقال خود داري كرده، آن را به فرصت ديگري موكول مينمائيم. پي نوشتها 1. مجموعه مقالات زردشت يا ونديداد اوستا، ترجمه دكتر موسي جوان، مهر آئين، تهران: 1342، ص63. 2. احمد بن يعقوب المعروف باليعقوبي، كتاب البلدان، دار احياء تراث العربي، بيروت: 1408ه.ق، ص49. 3. ابن خردادبه همچنين پادشاه نيشابور را كُنار، پادشاه مرو را ماهويه، پادشاه سرخس را زاذويه، زابلستان را فيروز، كابل را كابل شاه، باميان را شير باميان، سمرقند را طرخان، سجستان و رخج و داور را رتبيل نام برده است. ر.ك: ابوالقاسم عبيدالله بن عبدالله بن خردادبه، المسالك و الممالك، ترجمة سعيد خاكرند، مؤسسه مطالعات و انتشارات تاريخي ميراث ملل، تهران: 1371، ص34 و 17. 4. احمد بن عمر بن زسته معروف به ابن رسته، الاعلاق النفيسة، ترجمه حسين قرهچانلو، امير كبير، تهران، 1365، ص122 و 119. 5. همان منبع، ص202. 6. ابوالقاسم بن احمد جيهاني، اشكال العالم، ترجمة علي بن عبدالسلام، آستان قدس رضوي، مشهد، 1368، صص 8ـ168. 7. ابواسحق ابراهيم اصطخري، مسالك و ممالك، بكوشش ايرج افشار، بنياد ترجمه و نشر كتاب، تهران، 1340، ص209. 8. ر.ك: همان منبع،ص209 و 210. 9. همان منبع، ص 210. 10. مسالك و ممالك اصطخري، ص210. 11. ابوعبدالله محمد بن احمد مقدسي، احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم، ترجمة علي نقي منزوي، شركت مولفان و مترجمان، تهران، 1361، ج2، ص283. 12. مسالك و ممالك اصطخري، صص212و211. 13. ابوالقاسم بن حوقل النصيبي، صورة الارض، دار مكتبة الحياة للطباعة و النشر، بيروت، 1992م، ص366. 14. همان منبع، ص366 و 367. 15. همان منبع. 16. همان منبع، ص367 و 368 و 369. 17. همان منبع، ص361. 18. ابوالحسن علي بن حسين مسعودي، التنبيه و الاشراف، ترجمة ابوالقاسم پاينده، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران، 1349، ص73 و74. 19. احسن التقاسيم في... ج2، ص447. 20. همان منبع. ص448. 21. همان منبع. 22. ر.ك. الاعلاق النفيسة، صص203. 23. اشكال العالم، صص4ـ173. 24. احسن التقاسيم في ... ج2، ص721. 25. شهاب الدين ابيعبدالله ياقوت حموي، معجم البلدان، اسدي، طهران، 1965م، ج4، ص958. 26. قزويني مينويسد: ماكان بخراسان مدينة أجلّ و لا اعمر و لا احصن و لا اكثر خيراً منها بها بساتين كثيرة و مياه غزيره. ر.ك: زكريا بن محمد قزويني، آثار البلاد و اخبار العباد، دار صادر للطباعة و النشر، بيروت، 1380ه، ص481. 27. منهاج السراج جوزجاني، طبقات ناصري، تصحيح عبدالحي حبيبي، دنياي كتاب، تهران، 1363، ج2، ص121. 28. سيف بن محمد هروي، تاريخ نامة هرات، تصحيح صديقي، مطبعة بپتست مشن، كلكته، 1943،ص80. 29. گي، سترنج، جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي، ترجمة محمود عرفان، انتشارات علمي و فرهنگي، تهران، 1373، ص35. 30. ابن بطوطه، سفرنامه، ترجمة محمدعلي موحد، نشرآگاه، ]بيجا[، 1370، ج1، ص463. 31. حمدالله مستوفي قزويني، نزهة القلوب، تصحيح سترنج، دنياي كتاب، تهران، 1362، صص2 و15. 32. همان، منبع، ص220. 33. همان منبع، ص153. 34. همان منبع، ص152. 35. تاريخ نامة هرات، ص45. ( مرکز مطالعات و تحقیقات راهبردی افغانستان )

34 ـ  هلمند( لشکر گاه )

ولایت هلمند هلمند بزرگ‌ترین ولایت از ولایت‌های افغانستان به شمار می‌رود که در جنوب‌غربی افغانستان قرار دارد و از جنوب با پاکستان همسایه است. مردم 92% مردم این ولایت به زبان پشتو و 8% دیگر به زبان‌های فارسی و بلوچی صحبت می‌ کنند.[۱] جغرافیا مرکز این ولایت شهر «لشکرگاه» است که مساحت آن ۶۱/۸۲۹ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۵۴۲،۰۰۰ نفر است. نام هلمند را در ایران بیشتر هیرمند می‌خوانند که در واژه به معنای «دارندهٔ آتش» است و رودی است که از افغانستان به سیستان ایران و در پایان به دریاچه هامون می‌ریزد. این ولایت بیشتر بیابانی است. سد گریشک در این ولایت توسط آمریکا و پیش از یورش شوروی ساخته شده است. آمریکا از دههٔ ۱۳۴۰، برنامه‌ای با عنوان «کمی با آمریکا» را در این منطقه اجرا کرد. تقسیمات اداری • لشکرگاه مرکز ولايت • ولسوالی مهر سراج درگرشک • ولسوالی کجکی • ولسوالی موسی • ولسوالی باغـــران • ولسوالی نوزاد • علاقه داری واشير • ولسوالی نادعلی • ولسوالی ناوه بارکزی • علاقه داری خانشين • ولسوالی ديشو • ولسوالی گرمسير مواد مخدر حدود ۶۰ درصد مواد مخدر افغانستان در ولایت هلمند کشت می‌شود. امنیت این ولایت بر عهدهٔ نیروهای انگلیسی است و ۸ هزار سرباز انگلیسی در این ولایت حضور دارند. نیروهای انگلیسی در برابر کشت خشخاش واکنشی نشان نمی‌دهند و با قاچاقچیان مواد مخدر همکاری می‌کنند. [۲]‎ [۳]‎ منابع • ویکی‌پدیای انگلیسی 1. ↑ http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Helmand%20PDP%20Provincial%20profile.pdf 2. ↑ اقتصاد افغانستان همچنان به مواد مخدر وابسته است 3. ↑ جوانان افغان تحت حمایت انگلیس، تریاک برداشت می‌کنند = = = = = = = = = == = = =

  پیوند بخش اول ولایات افغانستان در یک نگاه

بیشتر بخوانید..